Trakea Darlığı

Trakea Darlığı Nedir?

Trakea (nefes borusu), gırtlaktan başlayıp göğüs boşluğunda iki ana bronşa ayrılan ve havayı akciğerlere taşıyan borudur. Trakea darlığı, bu borunun iç çapının çeşitli nedenlerle daralmasıdır. Daralma arttıkça havanın akciğerlere geçişi zorlaşır. Bazı kişilerde doğuştan bulunabilir; ancak yetişkinlerde en sık, uzun süre solunum cihazına bağlı kalma veya boğaza açılan nefes deliği (trakeostomi) sonrasında gelişen sonradan kazanılmış darlıklar görülür.

Belirtileri

Belirtiler çoğunlukla daralma belirgin hâle geldiğinde ortaya çıkar ve zamanla artabilir:

• Önce eforla, ilerleyen durumlarda istirahatte de nefes darlığı
• Nefes alırken duyulan hışıltılı, ıslığa benzer ses (stridor)
• Geçmeyen öksürük ve balgamı atmakta zorlanma
• Sık tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları
• Astım tanısı konduğu hâlde tedaviye beklenen yanıtın alınamaması

Trakea darlığı, belirtileri benzediği için zaman zaman astım veya bronşit ile karıştırılabilir. Özellikle yoğun bakım yatışı veya entübasyon öyküsünden sonra başlayan nefes darlığında bu olasılık akılda tutulmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Entübasyon ve trakeostomi: solunum tüpünün veya balonunun trakea duvarına uzun süre baskı yapması sonucu oluşan yara dokusu en sık nedendir.
• Tümörler: trakeanın kendisinden ya da çevre dokulardan (tiroid, yemek borusu, akciğer) kaynaklanan tümörler borunun içini daraltabilir veya dışarıdan baskı yapabilir.
• Dıştan bası: büyük guatr veya göğüs ortasındaki kitleler.
• Travma: boyun veya göğse gelen darbeler, yanık ya da kimyasal madde solunması.
• Enfeksiyon ve iltihabi hastalıklar: tüberküloz ve bazı romatizmal/otoimmün hastalıklar.
• Doğuştan nedenler: trakea gelişimindeki yapısal bozukluklar.
• Nedeni bulunamayan (idiyopatik) darlıklar da görülebilir.

Tanı

Tanı, göğüs cerrahisi veya göğüs hastalıkları uzmanının muayenesiyle başlar. Hekim, hastanın öyküsünü (özellikle yoğun bakım, entübasyon veya trakeostomi geçmişini) ayrıntılı olarak sorgular. Solunum fonksiyon testleri havanın akışındaki kısıtlanmayı gösterebilir. Boyun ve göğüs bilgisayarlı tomografisi darlığın yerini, uzunluğunu ve çevre dokularla ilişkisini ortaya koyar. Kesin değerlendirme için çoğu zaman bronkoskopi ile nefes borusunun içi doğrudan görüntülenir; gerekirse aynı işlemde doku örneği de alınabilir.

Tedavi ve Korunma

Tedavi; darlığın nedenine, uzunluğuna, yerine ve hastanın genel sağlık durumuna göre uzman hekim tarafından belirlenir:

• Bronkoskopik girişimler: daralmış bölgenin balon ile genişletilmesi (dilatasyon), lazer gibi yöntemlerle yara dokusunun açılması veya gerekli durumlarda stent yerleştirilmesi.
• Cerrahi tedavi: uygun hastalarda dar bölümün çıkarılıp sağlam uçların birleştirilmesi (trakea rezeksiyonu) kalıcı çözüm sağlayabilir.
• Altta yatan nedenin tedavisi: tümör, enfeksiyon veya iltihabi hastalık varsa bunlara yönelik tedavi uygulanır.

Bazı hastalarda darlık zamanla tekrarlayabildiği için tedavi sonrası düzenli kontroller önemlidir. Korunmada, solunum cihazına bağlı hastalarda tüp ve balon basıncının dikkatle izlenmesi büyük önem taşır. Sigarayı bırakmak ve solunum yolu enfeksiyonlarını zamanında tedavi ettirmek genel akciğer sağlığını destekler.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Yoğun bakım yatışı, entübasyon veya trakeostomi sonrasında haftalar ya da aylar içinde giderek artan nefes darlığı ve hışıltılı solunum fark ederseniz bir göğüs cerrahisi veya göğüs hastalıkları uzmanına başvurun. Konuşamayacak kadar nefes darlığı, dudaklarda morarma, istirahatte bile yüksek sesli hışıltılı solunum veya bilinç bulanıklığı acil durumdur; hemen 112'yi arayın.