Endoskopi (Gastroskopi)

Gastroenteroloji
Halk arasında: Endoskopi, Gastroskopi, Üst GIS Endoskopi, Üst Sindirim Sistemi Endoskopisi, Mide Endoskopisi

Endoskopi (gastroskopi / üst GIS endoskopi), ucunda ışık ve yüksek çözünürlüklü kamera bulunan ince, esnek bir tüp yardımıyla yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının doğrudan incelenmesini sağlayan tanı ve tedavi işlemidir.

Endoskopi (Gastroskopi) Nedir?

Endoskopi, genel anlamda vücut boşluklarının ucunda ışık ve kamera bulunan optik bir cihazla içeriden görüntülenmesi demektir; günlük pratikte tek başına kullanıldığında çoğunlukla gastroskopi (üst gastrointestinal sistem endoskopisi) kastedilir. Gastroskopi sırasında gastroenteroloji veya genel cerrahi uzmanı, ince ve esnek bir tüp (endoskop) ile ağızdan girerek yemek borusu (özofagus), mide ve onikiparmak bağırsağının (duodenum) iç yüzeyini yüksek çözünürlüklü bir ekranda doğrudan inceler.

Ultrason veya tomografi gibi dolaylı görüntüleme yöntemlerinden farklı olarak endoskopi, mukoza yüzeyindeki çok küçük kızarıklıkları, ülserleri, polipleri veya kanama odaklarını gerçek renkleriyle görme imkanı verir. Üstelik yalnızca tanı koymakla kalmaz; gerektiğinde aynı seansta ağrısız doku örneği (biyopsi) alınmasına, polip çıkarılmasına veya aktif bir kanamanın durdurulmasına da olanak tanır.

Endoskopi Hangi Durumlarda İstenir?

Üst sindirim sistemi şikayetlerinin nedenini netleştirmek veya bilinen hastalıkları takip etmek amacıyla hekim aşağıdaki durumlarda gastroskopi önerebilir:

  • Uzun süren veya tedaviye dirençli mide ağrısı, yanma, ekşime ve hazımsızlık şikayetleri
  • Yutma güçlüğü (disfaji) veya yutarken ağrı hissedilmesi
  • Tekrarlayan bulantı, kusma veya erken doyma hissi
  • Nedeni açıklanamayan kilo kaybı veya demir eksikliği anemisi
  • Ağızdan kahve telvesi şeklinde kusma veya siyah renkli dışkılama (üst sindirim sistemi kanaması şüphesi)
  • Reflü hastalığı, mide ülseri, gastrit, Barrett özofagusu veya çölyak hastalığının tanısı ve takibi
  • Yemek borusu veya mide poliplerinin çıkarılması, darlıkların genişletilmesi ya da yabancı cisim çıkarılması

Endoskopi Öncesi Hazırlık Nasıl Yapılır?

Başarılı ve güvenli bir gastroskopi için en önemli kural midenin tamamen boş olmasıdır. Midede gıda veya sıvı bulunması hem mukozanın görülmesini engeller hem de işlem sırasında solunum yoluna kaçma riski oluşturabilir. Bu nedenle genellikle işlemden önce hekimin belirttiği saat boyunca yemek yenmemesi ve sıvı içilmemesi gerekir.

İşlem öncesinde dikkat edilmesi gereken diğer önemli noktalar şunlardır:

  • Kan sulandırıcı ilaçlar: Aspirin, klopidogrel, varfarin veya yeni nesil pıhtılaşma önleyici ilaçlar kullanıyorsanız randevudan günler önce mutlaka işlemi yapacak hekime ve ilacı reçete eden branş hekimine danışmalısınız. Kendi başınıza ilaç kesmeyiniz.
  • Diyabet ve tansiyon ilaçları: Açlık süresince insülin veya şeker ilaçlarının dozu hekim tarafından düzenlenmelidir. Düzenli tansiyon ilaçlarının nasıl alınacağı randevu biriminden öğrenilmelidir.
  • Alerji ve kronik hastalıklar: İlaç alerjileri, kalp-akciğer hastalıkları, uyku apnesi veya gebelik durumu anestezi/endoskopi ekibine mutlaka bildirilmelidir.
  • Refakatçi planlaması: Sedasyon (uyutma) ile işlem yapılacaksa dönüşte size eşlik edecek bir yakınınızın bulunması önemlidir.

Endoskopi Nasıl Yapılır?

İşlem odasında hastanın nabız, tansiyon ve oksijen düzeyi monitörle izlenir. Çıkarılabilir diş protezleri veya gözlükler alınır. Boğaz refleksini azaltmak için ağız içine lokal uyuşturucu sprey sıkılır ve dişlerin endoskopu ısırmasını önlemek için yumuşak bir ağızlık yerleştirilir. Günümüzde hastaların büyük çoğunluğuna damar yolundan anestezi hekimi veya deneyimli ekip eşliğinde sedasyon uygulanır; hasta derin bir gevşeme ve hafif uyku haline geçer.

Hasta sol yanına yatırıldıktan sonra hekim ince, esnek endoskopu nazikçe yemek borusundan geçirerek mide ve onikiparmak bağırsağına ilerletir. İnceleme sırasında organ duvarlarını açıp net görebilmek için hafifçe hava veya karbondioksit verilir. Endoskop soluk borusundan değil yemek borusundan ilerlediği için hastanın nefes alması engellenmez. Gerekli görülen alanlardan ince bir forsepsle milimetrik biyopsi örnekleri alınır; mide mukozasında ağrı sinirleri bulunmadığından biyopsi alınması hissedilmez.

İşlem Sonrası İyileşme ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

İşlem tamamlandıktan sonra hasta gözlem odasında dinlendirilir ve sedasyonun etkisi geçene kadar takip edilir. Boğazda hafif bir tahriş, yanma veya yutkunmada geçici dolgunluk hissi ile verilen havaya bağlı hafif karın şişkinliği ve geğirme görülebilir; bu şikayetler genellikle kısa sürede kendiliğinden azalır.

Boğaz uyuşturucu spreyin etkisi tamamen geçmeden (yutma refleksi normale dönmeden) su veya yiyecek tüketilmemelidir; ekip size ne zaman yiyip içebileceğinizi bildirecektir. Sedasyon uygulandıysa gün boyunca araç ve makine kullanılmamalı, alkol tüketilmemelidir. Endoskopi son derece güvenli bir işlem olmakla birlikte, işlem sonrasında şiddetli ve artan karın veya göğüs ağrısı, yüksek ateş, yutma güçlüğü, kanlı kusma ya da siyah dışkılama gibi olağandışı bir belirti gelişirse derhal sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Endoskopi ile Tanı Konulan Başlıca Hastalıklar

Üst sindirim sistemi endoskopisi, yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağındaki pek çok hastalığın doğrudan görülmesini ve kesinleştirilmesini sağlar:

  • Gastroözofageal reflü ve özofajit: Mide asidinin yemek borusuna geri kaçması sonucu oluşan mukoza tahrişi, erozyonlar ve uzun süreli reflüye bağlı gelişebilen Barrett özofagusu değişiklikleri.
  • Gastrit ve mide/onikiparmak bağırsağı ülserleri: Mide iç yüzeyindeki iltihaplanmalar, yara (ülser) odakları ve bu tabloların en sık nedenlerinden biri olan Helicobacter pylori enfeksiyonunun biyopsi ile saptanması.
  • Mide fıtığı (hiatal herni): Midenin üst bölümünün diyafram açıklığından göğüs boşluğuna doğru yer değiştirmesi.
  • Çölyak hastalığı: Onikiparmak bağırsağından alınan doku örneklerinin patolojik incelenmesiyle bağırsak villus yapısının değerlendirilmesi.
  • Polipler ve tümörler: Erken evre lezyonların saptanması, uygun poliplerin işlem sırasında çıkarılması ve şüpheli dokulardan kesin patolojik tanı için örnek alınması.

Endoskopi ile Kolonoskopi ve Diğer Testlerin Farkı

Halk arasında sıklıkla karıştırılan gastroskopi üst sindirim sistemini (yemek borusu, mide, onikiparmak bağırsağı) ağız yoluyla incelerken, kolonoskopi kalın bağırsağı makat yoluyla değerlendirir. Klinik gereklilik halinde her iki işlem aynı seansta, tek bir sedasyon altında ardışık olarak yapılabilir. Öte yandan ultrason, BT veya nefes/dışkı testleri mide iç yüzeyindeki küçük erozyonları, erken dönem hücresel değişiklikleri ve aktif kanama odaklarını gastroskopi kadar net gösteremez ve biyopsi alma imkanı sunmaz. Bu nedenle özellikle alarm bulguları (yutma güçlüğü, açıklanamayan kilo kaybı, kansızlık, kanama şüphesi veya ileri yaşta yeni başlayan mide şikayetleri) varlığında doğrudan endoskopik değerlendirme altın standarttır.

Endoskopi Güvenliği ve Sterilizasyon

Endoskopi işlemi, modern sağlık kuruluşlarında sıkı enfeksiyon kontrolü ve uluslararası dezenfeksiyon protokollerine uygun olarak yürütülür. Endoskop cihazları her hasta sonrasında özel otomatik yıkama ve yüksek düzey dezenfeksiyon sistemlerinden geçirilir; biyopsi forsepsleri ve enjeksiyon iğneleri gibi dokuya temas eden aksesuarlar tek kullanımlık veya tam sterilize edilmiş ekipmanlardan oluşur. İşlem sırasında hastanın oksijen satürasyonu, kalp ritmi ve kan basıncı kesintisiz takip edilir. Doğru hazırlık ve deneyimli ekip eşliğinde endoskopi, hem yüksek tanısal doğruluk hem de yüksek hasta konforu sunan güvenilir bir işlemdir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Hekim, işlem sırasında gördüğü görsel bulguları (örneğin reflü, gastrit, ülser veya normal mukoza) içeren endoskopi raporunu genellikle aynı gün verir. Eğer işlem sırasında biyopsi alındıysa doku örnekleri patoloji laboratuvarında incelenir ve patoloji raporu birkaç gün içinde çıkar. Hem endoskopi hem de patoloji raporunun birlikte değerlendirilmesi, Helicobacter pylori tedavisi, mide koruyucu planlaması veya takip aralığının belirlenmesi açısından esastır. Tedavinizi mutlaka ilgili uzman hekimin yönlendirmesiyle sürdürmelisiniz. İşlem sonrası kontrol randevunuza giderken hem görsel endoskopi raporunu hem de patoloji sonucunu yanınızda bulundurmanız, uzun vadeli beslenme düzeni, ilaç süresi ve gerekirse kontrol endoskopisi zamanlamasının netleştirilmesini sağlar.

Sık Sorulan Sorular

Endoskopi (gastroskopi) sırasında ağrı veya öğürme hissedilir mi?

Günümüzde endoskopi çoğunlukla damar yolundan verilen hafif uyku (sedasyon) ve boğaz uyuşturucu sprey eşliğinde yapılır. Bu sayede hasta işlem sırasında ağrı, öğürme veya rahatsızlık hissetmeden konforlu bir şekilde işlemi tamamlar.

Endoskopi öncesi kaç saat aç kalmak gerekir?

Midenin tamamen boş olması hem net görüntüleme hem de işlem güvenliği açısından şarttır. Genellikle işlemden önce 6 ila 8 saat katı gıda ve sıvı tüketilmemesi istenir; kesin süre randevu veren birim tarafından bildirilir.

Endoskopide biyopsi alınması kanser olduğu anlamına mı gelir?

Hayır. Biyopsi; gastrit, Helicobacter pylori bakterisi, çölyak hastalığı veya reflüye bağlı doku değişikliklerini kesinleştirmek için çok sık uygulanan rutin ve ağrısız bir örnekleme işlemidir.

Endoskopi ne kadar sürer?

Tanısal amaçlı bir gastroskopi işlemi genellikle dakikalar içinde tamamlanır. Sedasyon uygulandıysa hastanın tamamen ayılması için işlem sonrası kısa bir dinlenme süresi eklenir.

Sedasyonlu endoskopi sonrası araba kullanabilir miyim?

Hayır. Sedasyon ilaçları refleksleri ve dikkati geçici olarak etkileyebileceği için işlem günü araç kullanılmaması, mümkünse bir refakatçi ile gelinmesi ve önemli kararların ertelenmesi önerilir.

Endoskopi (Gastroskopi) ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Endoskopi (Gastroskopi) ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →