Kedi Tırmığı Hastalığı

Kedi Tırmığı Hastalığı Nedir?

Kedi tırmığı hastalığı, Bartonella henselae adlı bir bakterinin neden olduğu, çoğunlukla kedi tırmalaması ya da ısırığı sonrasında ortaya çıkan bir enfeksiyondur. Tıp dilinde bartonelloz olarak da anılır. Hastalığın en tipik görüntüsü, tırmalanan bölgeye yakın lenf bezlerinin (lenf düğümlerinin) belirgin biçimde şişmesi ve hassaslaşmasıdır. Bu nedenle pek çok kişi, haftalar önce yaşadığı küçük bir kedi çiziğini unutmuşken koltuk altında ya da boyunda ele gelen bir şişlik fark ettiğinde hekime başvurur.

Kedi tırmığı hastalığı çoğu sağlıklı insanda hafif seyreder ve genellikle birkaç hafta ile birkaç ay içinde kendiliğinden geriler. Ancak bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde ve nadiren sağlıklı bireylerde göz, karaciğer, dalak, kalp kapakçıkları ya da sinir sistemi gibi organları etkileyebilir. Bu nedenle hafife alınmaması, ama gereksiz yere de korkulmaması gereken bir durumdur.

Hastalık dünyanın her yerinde görülür ve kedi beslemenin yaygın olduğu bölgelerde daha sık karşılaşılır. Özellikle çocuklar, ergenler ve genç yetişkinler daha sık etkilenir; bunun başlıca nedeni bu yaş gruplarının kedilerle, özellikle de yavru kedilerle daha yakın ve oyun içerikli temas kurmasıdır. Hastalık insandan insana bulaşmaz.

Kedi Tırmığı Hastalığı Nasıl Bulaşır?

Bartonella henselae bakterisi kedilerin kanında bulunabilir ve kediler çoğu zaman hiçbir hastalık belirtisi göstermez. Yani dışarıdan tamamen sağlıklı görünen bir kedi de bakteriyi taşıyor olabilir. Bakterinin kediler arasında yayılmasında en önemli rolü kedi pireleri oynar. Pire dışkısı kedinin tüylerine ve pençelerinin altına bulaşır; kedi tırmaladığında bakteri insan derisine geçebilir.

Başlıca bulaş yolları şunlardır:

• Tırmalama: En sık bulaş yoludur. Küçük ve yüzeysel bir çizik bile yeterli olabilir.
• Isırma: Kedi ısırıkları da bakteriyi deriye taşıyabilir.
• Yara ya da göz temasıyla yalama: Kedinin açık bir yarayı, sıyrığı veya göz çevresini yalaması bulaşa yol açabilir.
• Pire teması: Pirelerin insanlara doğrudan bakteri taşıması mümkündür; ancak bu yolun önemi tırmalamaya göre daha sınırlıdır.

Yavru kediler, yetişkin kedilere göre bakteriyi kanlarında daha sık taşır ve oyun sırasında daha çok tırmalar. Sokak kedileri ve pire kontrolü yapılmayan kediler de daha yüksek risk taşır. Köpeklerden bulaşma çok daha nadirdir.

Kedi Tırmığı Hastalığının Belirtileri

Belirtiler genellikle belli bir sırayla ortaya çıkar. Hastalığın seyrini bilmek, şişliğin nereden kaynaklandığını anlamaya yardımcı olur.

1. Tırmalanan yerde küçük kabarıklık: Tırmalamadan yaklaşık 3-10 gün sonra çiziğin üzerinde küçük, kırmızımsı, genellikle ağrısız bir kabarcık ya da sivilce benzeri bir lezyon belirebilir. Bazen içi sıvı dolu olabilir ve kabuklanarak iyileşir. Bu lezyon küçük olduğu için çoğu kişi tarafından fark edilmez ya da önemsenmez.

2. Lenf bezlerinde şişlik: Tırmalamadan yaklaşık 1-3 hafta sonra, çiziğin bulunduğu bölgeyi drene eden lenf bezleri şişer. Elden ya da koldan tırmalanan birinde koltuk altı veya dirsek iç yüzündeki bezler, baş ve boyun bölgesinden tırmalananlarda boyun ve kulak çevresindeki bezler, bacaktan tırmalananlarda ise kasıktaki bezler büyür. Şişen bez genellikle hassas, ağrılı ve bazen üzerindeki deri kızarık ve sıcaktır. Bezin boyutu birkaç santimetreye ulaşabilir. Bazı kişilerde bezin içinde iltihap birikerek bez yumuşar ve kendiliğinden deriye açılabilir.

3. Genel belirtiler: Hastaların bir kısmında aşağıdaki şikâyetler de görülebilir:

• Hafif ya da orta derecede ateş
• Halsizlik ve yorgunluk
• Baş ağrısı
• İştahsızlık
• Kas ve eklem ağrıları
• Boğaz ağrısı

Lenf bezi şişliği çoğu zaman birkaç hafta içinde küçülmeye başlar; ancak bazı kişilerde tamamen kaybolması birkaç ayı bulabilir.

Daha Nadir ve Ciddi Belirtiler

Kedi tırmığı hastalığı vakalarının küçük bir bölümünde bakteri yalnızca lenf bezleriyle sınırlı kalmaz ve farklı organları tutabilir. Bu tablolar daha çok bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde görülse de sağlıklı bireylerde de ortaya çıkabilir:

• Göz tutulumu (Parinaud okuloglandüler sendromu): Bakteri göze bulaştığında gözde kızarıklık, göz kapağının iç yüzünde kabarıklık ve kulak önündeki lenf bezinde şişlik görülebilir.
• Nöroretinit: Gözün ağ tabakası ve görme sinirinin iltihabıdır. Genellikle tek gözde ani bulanık görme ya da görme kaybı şeklinde kendini gösterir. Çoğu zaman düzelir, ancak mutlaka göz hekimi tarafından değerlendirilmelidir.
• Uzamış ateş: Bazen nedeni bulunamayan, haftalarca süren ateşin altından kedi tırmığı hastalığı çıkabilir. Bu durumda karaciğer ve dalakta küçük odaklar saptanabilir.
• Sinir sistemi tutulumu: Çok nadiren beyin etkilenebilir (ensefalopati); bilinç bulanıklığı, nöbet ve davranış değişikliği gibi bulgularla ortaya çıkar.
• Kalp kapakçığı iltihabı (endokardit): Özellikle daha önceden kalp kapakçığı sorunu olan kişilerde nadir ama ciddi bir komplikasyondur.
• Kemik tutulumu: Seyrek olarak kemiklerde iltihaplanma görülebilir.

Bağışıklık sistemi belirgin şekilde baskılanmış kişilerde (örneğin ileri evre HIV enfeksiyonu, organ nakli sonrası bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanımı ya da kemoterapi alanlar) Bartonella türleri deride ve iç organlarda damarsal lezyonlar oluşturan basiller anjiyomatozis gibi daha ağır tablolara yol açabilir. Bu grupta hastalığın erken tanınması ve tedavi edilmesi önemlidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Hastalığın nedeni Bartonella henselae bakterisidir. Bu bakteriye maruz kalma olasılığını artıran durumlar şunlardır:

• Yavru kedi sahibi olmak ya da yavru kedilerle sık oynamak
• Sokak kedileri veya pire kontrolü yapılmamış kedilerle temas
• Kedilerle sert oyunlar oynayarak tırmalanmak ya da ısırılmak
• Kedinin açık yaraları, sıyrıkları veya yüzü yalamasına izin vermek
• Evde pire bulunması
• Veteriner hekimlik, hayvan barınağı çalışanlığı gibi kedilerle yoğun temas gerektiren meslekler

Ağır seyir açısından risk taşıyan gruplar ise bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler, önceden kalp kapakçığı hastalığı olanlar ve küçük çocuklardır. Hastalığın sonbahar ve kış aylarında daha sık bildirildiği görülmektedir; bunun yavru kedilerin doğum dönemleri ve pire popülasyonundaki değişikliklerle ilişkili olduğu düşünülmektedir.

Kedi Tırmığı Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı çoğu zaman dikkatli bir öykü ve muayeneyle güçlü biçimde düşünülür. Hekim, şişen lenf bezinin yeri ile birkaç hafta önceki bir kedi tırmalaması ya da kedi teması arasında bağlantı kurar. Bu yüzden muayene sırasında kedi beslediğinizi ya da yakın zamanda bir kediyle temas ettiğinizi mutlaka belirtmeniz önemlidir.

Tanıyı desteklemek ve lenf bezi büyümesine yol açabilecek diğer nedenleri ayırt etmek için şu yöntemler kullanılabilir:

• Kan testleri (seroloji): Kanda Bartonella henselae'ye karşı oluşan antikorlara bakılır. Tanıda en sık kullanılan yöntemdir. Hastalığın çok erken döneminde antikorlar henüz yükselmemiş olabileceğinden testin tekrarlanması gerekebilir.
• PCR testi: Lenf bezinden alınan sıvı ya da doku örneğinde bakterinin genetik materyali aranabilir.
• Ultrasonografi: Şişen lenf bezinin yapısını, boyutunu ve içinde iltihap birikimi olup olmadığını göstermek için kullanılır.
• Biyopsi: Lenf bezi uzun süre küçülmüyorsa veya başka bir hastalıktan şüpheleniliyorsa bezden örnek alınarak inceleme yapılabilir.
• Göz muayenesi ve diğer görüntülemeler: Görme şikâyeti, uzamış ateş ya da organ tutulumu düşünüldüğünde göz dibi muayenesi, karın ultrasonu veya diğer tetkikler istenebilir.

Lenf bezi şişliği; başka bakteriyel enfeksiyonlar, viral hastalıklar, tüberküloz ve nadiren lenfoma gibi hastalıklarda da görülebilir. Bu nedenle uzun süre geçmeyen, sertleşen ya da büyümeye devam eden bir şişliğin mutlaka hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir; kendi kendine tanı koymak doğru değildir.

Tedavi Seçenekleri

Sağlıklı bireylerde kedi tırmığı hastalığının çoğu kendiliğinden iyileşir. Tedavinin amacı şikâyetleri hafifletmek, komplikasyonları önlemek ve gerekli durumlarda enfeksiyonu antibiyotikle kontrol altına almaktır. Hangi tedavinin uygun olduğuna hastanın yaşı, bağışıklık durumu, lenf bezinin büyüklüğü ve diğer organ tutulumu olup olmamasına göre hekim karar verir.

• Destekleyici bakım: Dinlenme, yeterli sıvı alımı ve ağrılı bezin üzerine ılık uygulama rahatlama sağlayabilir. Ateş ve ağrı için hekimin önerdiği ağrı kesici ve ateş düşürücüler kullanılabilir.
• Antibiyotik tedavisi: Lenf bezi çok büyük ve ağrılıysa, şikâyetler uzuyorsa, göz, karaciğer, dalak, sinir sistemi veya kalp tutulumu varsa ya da kişinin bağışıklık sistemi zayıfsa hekim antibiyotik tedavisi başlayabilir. Antibiyotiğin türü, dozu ve süresi kişiye göre belirlenir. Hekime danışmadan antibiyotik kullanmak doğru değildir.
• İltihaplı bezin boşaltılması: Lenf bezi içinde iltihap biriktiyse ve çok ağrılıysa, hekim iğne ile aspirasyon yaparak bezi boşaltabilir. Bu işlem rahatlama sağlar. Bezin kesilerek açılması ise uzun süre akıntı yapan bir yaraya ve iz kalmasına yol açabildiğinden genellikle tercih edilmez.
• Uzman takibi: Görme şikâyeti olanlarda göz hekimi, ağır seyirli olgularda enfeksiyon hastalıkları uzmanı tedaviye dahil olur.

Tedaviye rağmen lenf bezinin tamamen küçülmesi haftalar ya da aylar sürebilir. Bu durum çoğu zaman tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez; ancak hekiminizin önerdiği kontrollere gitmeniz önemlidir.

Kedi Tırmalaması Sonrası Ne Yapılmalı?

Bir kedi tarafından tırmalandığınızda ya da ısırıldığınızda yapılacak ilk şey yarayı bol su ve sabunla birkaç dakika boyunca iyice yıkamaktır. Ardından yara temiz tutulmalı, kedinin yarayı yalamasına izin verilmemelidir.

Kedi tırmalaması ve ısırığı yalnızca kedi tırmığı hastalığı açısından değil, başka enfeksiyonlar açısından da önem taşır:

• Tetanoz: Tetanoz aşısının güncel olup olmadığı yaranın durumuna göre değerlendirilmelidir. Aşı durumunuzdan emin değilseniz bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Kuduz: Özellikle aşı durumu bilinmeyen sokak kedileri, ısırıklar, kanayan yaralar veya garip davranan hayvanlarla temas sonrasında kuduz riski açısından vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir. Kuduz riskinin değerlendirilmesini ve gerekirse aşı uygulamasını hekim yapar.
• Yara enfeksiyonu: Kedi ısırıkları derin olabildiği için yara yerinde hızlı gelişen kızarıklık, şişlik ve akıntıya yol açabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir hekime başvurmanız önerilir:

• Kedi tırmalaması veya ısırığından sonra lenf bezlerinizde şişlik ve hassasiyet fark ederseniz
• Şişen bez birkaç hafta içinde küçülmüyor, büyüyor ya da sertleşiyorsa
• Ateş, halsizlik ve gece terlemesi gibi şikâyetler birkaç günden uzun sürüyorsa
• Tırmalanan yerde kızarıklık hızla yayılıyor, ısı artışı ve akıntı varsa
• Bağışıklık sisteminizi zayıflatan bir hastalığınız varsa ya da bu tür ilaçlar kullanıyorsanız
• Kalp kapakçığı hastalığınız varsa

Şu durumlarda ise acilen bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Ani bulanık görme veya görme kaybı
• Bilinç bulanıklığı, nöbet geçirme, şiddetli baş ağrısı
• Yüksek ve düşmeyen ateş
• Sokak kedisi ya da aşı durumu bilinmeyen bir hayvan tarafından ısırılma veya kanayan yara oluşması (kuduz değerlendirmesi için)

Çocuklarda Kedi Tırmığı Hastalığı

Kedi tırmığı hastalığı en sık çocuklarda görülür. Çocuklar kedilerle daha yakın oynar, tırmalanmayı çoğu zaman söylemez ve küçük çizikler fark edilmeden geçebilir. Bu nedenle ebeveynler genellikle çocuğun boynunda, koltuk altında ya da kasığında ele gelen bir şişlik nedeniyle doktora başvurur.

Çocukta uzun süren, nedeni anlaşılamayan ateş olduğunda kedi teması mutlaka hekime söylenmelidir. Çocuklarda hastalık genellikle iyi seyirlidir; ancak görme şikâyeti, karın ağrısı, uzamış ateş veya davranış değişikliği gibi bulgular olursa çocuk doktoru tarafından ayrıntılı değerlendirme yapılmalıdır. Çocuklara kedilerle nazik oynamayı, kedinin yüzünü yalamasına izin vermemeyi ve tırmalandığında hemen haber vermeyi öğretmek koruyucu olur.

Yaşam ve Korunma

Kedi tırmığı hastalığından korunmak için kedi beslemekten vazgeçmek gerekmez. Basit önlemler riski önemli ölçüde azaltır:

• Kedinizin düzenli olarak pire kontrolünü yaptırın; bu, bakterinin kediler arasında yayılmasını azaltmanın en etkili yollarından biridir.
• Özellikle yavru kedilerle sert oyunlardan kaçının; elinizi oyuncak gibi kullanmak yerine kedi oyuncakları tercih edin.
• Kedinin açık yaralarınızı, sıyrıklarınızı, gözünüzü veya ağzınızı yalamasına izin vermeyin.
• Kedi tırmalaması veya ısırığını hemen bol su ve sabunla yıkayın.
• Kedilerle temastan sonra ellerinizi yıkayın.
• Sokak kedilerini beslerken doğrudan temastan ve kucağa almaktan kaçının.
• Kedinizin düzenli veteriner kontrollerini aksatmayın.
• Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler, yeni bir kedi sahiplenmek istiyorsa yavru yerine sağlıklı, pire kontrolü yapılmış yetişkin bir kediyi tercih etmeyi hekimleriyle konuşabilir.

Hastalığı bir kez geçiren kişide yeniden görülmesi nadirdir. Kediye ise genellikle ayrı bir tedavi gerekmez; kedinin sağlık durumu ve pire kontrolü için veteriner hekime danışılabilir.

Sık Karşılaşılan Yanlış İnanışlar

"Kedi tırmığı hastalığı yalnızca hasta görünen kedilerden bulaşır." Bu doğru değildir. Bakteriyi taşıyan kedilerin çoğu tamamen sağlıklı görünür.

"Şişen lenf bezi mutlaka ciddi bir hastalık işaretidir." Lenf bezleri enfeksiyonlara karşı tepki olarak sık şişer. Ancak geçmeyen bir şişlik başka hastalıklardan ayırt edilmek üzere hekim tarafından değerlendirilmelidir.

"Hastalık bir kişiden diğerine geçer." Kedi tırmığı hastalığı insandan insana bulaşmaz; hasta kişinin ailesi için ayrı bir önlem gerekmez.

"Her kedi tırmalamasında antibiyotik kullanmak gerekir." Hayır. Antibiyotik gerekip gerekmediğine hekim karar verir; gereksiz antibiyotik kullanımı yan etkilere ve direnç gelişimine yol açabilir.