Keratokonus

Göz Hastalıkları

Keratokonus, gözün ön kısmındaki saydam tabaka olan korneanın incelerek koni şeklinde bombeleştiği ilerleyici bir hastalıktır. Belirtiler arasında bulanık ve çarpık görme, ışığa hassasiyet ve sık gözlük değişimi yer alır. Kesin nedeni bilinmemekle birlikte genetik ve çevresel faktörler rol oynar. Tanı kornea topografisi ve keratometri ile konur. Tedavi gözlük, kontakt lens ve kornea çapraz bağlama gibi yöntemleri içerir, ileri vakalarda kornea nakli gerekebilir. Erken teşhis için düzenli göz muayenesi önemlidir.

Keratokonus Nedir?

Keratokonus, gözün en ön kısmında bulunan, saydam ve kubbe şeklindeki tabaka olan korneanın zamanla incelerek öne doğru sivrileşmesi ve koni şeklini almasıyla ortaya çıkan ilerleyici bir göz hastalığıdır. Kornea, göze giren ışığı kırarak retinaya odaklayan, gözün en güçlü merceğidir. Normalde düzgün bir kubbe şeklinde olan kornea, keratokonusta düzensiz bir koni biçimine dönüşür; bu da ışığın düzensiz kırılmasına ve bulanık, çarpık görmeye yol açar.

Keratokonus genellikle ergenlik döneminde veya 20'li yaşlarda başlar ve 30–40'lı yaşlara kadar ilerleyebilir. Çoğunlukla her iki gözü etkiler; ancak iki göz arasında şiddet farkı olabilir. Toplumda sanıldığından daha sık görülür; Türkiye ve Orta Doğu ülkelerinde görülme sıklığının daha yüksek olduğu bildirilmektedir.

Keratokonus erken dönemde tanı aldığında, kornea çapraz bağlama (cross-linking) tedavisiyle hastalığın ilerlemesi büyük ölçüde durdurulabilir. Bu nedenle erken tanı, görmenin korunması ve kornea nakli ihtiyacının önlenmesi açısından çok önemlidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Keratokonusun kesin nedeni bilinmemektedir. Korneanın yapısını oluşturan ve ona dayanıklılık veren kollajen liflerinin zayıflaması sonucu korneanın şeklini koruyamadığı düşünülmektedir. Genetik ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı kabul edilmektedir.

  • Göz ovuşturma: En önemli değiştirilebilir risk faktörüdür. Özellikle sık ve kuvvetli göz ovuşturma, korneaya mekanik hasar vererek hastalığın başlamasına ve ilerlemesine katkıda bulunur.
  • Alerjik göz hastalıkları: Alerjik konjonktivit, bahar nezlesi (vernal keratokonjonktivit) ve atopik dermatit (egzama). Alerjiye bağlı kaşıntı göz ovuşturmaya neden olur.
  • Aile öyküsü: Keratokonuslu hastaların yaklaşık %10'unda ailede başka bir keratokonus hastası bulunur.
  • Genç yaş: Hastalık en sık ergenlikte başlar; genç yaşta başlayan keratokonus daha hızlı ilerleme eğilimindedir.
  • Bazı sistemik hastalıklar ve sendromlar: Down sendromu, Ehlers-Danlos sendromu, Marfan sendromu, osteogenezis imperfekta, Leber konjenital amorozu.
  • Uyku apnesi ve yüzüstü yatma: Göze baskı yaparak ilişkili olabilir.
  • Hormonal değişiklikler: Ergenlik ve gebelik döneminde hastalığın ilerleyebildiği bildirilmektedir.
  • Akraba evliliği: Bazı toplumlarda görülme sıklığını artırabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler hastalığın evresine göre değişir. Erken dönemde belirtiler hafif olabilir ve normal miyopi ya da astigmatizma ile karıştırılabilir.

  • Bulanık ve çarpık görme: Hem uzağı hem de yakını görmede bulanıklık; düz çizgilerin eğri veya dalgalı görülmesi.
  • Sık gözlük numarası değişikliği: Özellikle astigmat derecesinin kısa sürede artması.
  • Gözlükle tam düzelmeyen görme
  • Çift veya çoklu görme: Tek gözle bakarken bile görüntülerin gölgeli, çift veya üst üste görülmesi.
  • Işığa hassasiyet ve kamaşma
  • Gece görmede zorluk: Işıkların etrafında halkalar, ışık saçılmaları ve yıldız şeklinde parlamalar; gece araç kullanmada güçlük.
  • Göz yorgunluğu, göz ağrısı ve baş ağrısı
  • Gözde kaşıntı ve tahriş (eşlik eden alerjiye bağlı)

Akut Hidrops

İleri keratokonusta korneanın iç tabakası (Descemet zarı) aniden yırtılabilir ve gözün içindeki sıvı korneaya sızarak ani şişlik ve bulanıklaşmaya yol açar. Bu durumda ani görme kaybı, gözde ağrı, kızarıklık ve korneada beyaz bulanıklık görülür. Genellikle haftalar-aylar içinde kendiliğinden düzelir; ancak korneada iz bırakabilir.

Tanı Nasıl Konur?

  • Görme keskinliği ve gözlük numarası ölçümü: Astigmatın yüksek veya düzensiz olması dikkat çekicidir.
  • Biyomikroskopik muayene: İleri olgularda korneada incelme, çizgiler (Vogt çizgileri), korneada demir birikimi halkası (Fleischer halkası) ve iz dokusu görülebilir. Aşağı bakarken alt göz kapağının koni şeklindeki kornea tarafından V şeklinde itilmesi (Munson işareti) ileri evre bulgusudur.
  • Kornea topografisi ve tomografisi: Tanıda en önemli testtir. Korneanın ön ve arka yüzeyinin haritası çıkarılır; şekil bozukluğu, dikleşme ve incelme ayrıntılı olarak gösterilir. Erken (subklinik) keratokonus bile bu yöntemle saptanabilir. Hastalığın ilerleyip ilerlemediğini izlemek için düzenli aralıklarla tekrarlanır.
  • Pakimetri: Kornea kalınlığının ölçülmesi.
  • Ön segment OCT: Korneanın katmanlarını ayrıntılı gösterir.
  • Retinoskopi: Muayenede "makas hareketi" şeklinde ışık yansıması keratokonusu düşündürür.

Lazer Ameliyatı Öncesi Tarama

Gözlükten kurtulmak için lazer tedavisi (LASIK, PRK, SMILE) düşünen kişilerde ameliyat öncesi mutlaka kornea topografisi ve tomografisi yapılmalıdır. Erken keratokonus fark edilmeden lazer ameliyatı yapılırsa korneanın daha fazla zayıflamasına ve ciddi görme kaybına (ektazi) yol açabilir. Keratokonuslu hastalara standart lazer ameliyatları yapılmaz.

Tedavi Seçenekleri

Tedavinin iki amacı vardır: Hastalığın ilerlemesini durdurmak ve görmeyi düzeltmek. Tedavi seçimi hastalığın evresine, ilerleme hızına ve kornea kalınlığına göre yapılır.

Hastalığın İlerlemesini Durdurmak

Kornea Çapraz Bağlama (Corneal Cross-Linking, CXL)

Keratokonusun ilerlemesini durdurabilen tek tedavidir. İşlemde korneaya riboflavin (B2 vitamini) damlası damlatılır ve ardından kontrollü ultraviyole-A ışığı uygulanır. Bu işlem kornea kollajen lifleri arasında yeni bağlar oluşturarak korneayı güçlendirir ve sertleştirir.

  • Lokal anestezik damla ile yapılır; yaklaşık bir saat sürer.
  • İşlemden sonra birkaç gün ağrı, batma, sulanma ve ışığa hassasiyet olabilir; korneaya koruyucu kontakt lens takılır.
  • Görmenin netleşmesi birkaç hafta ile birkaç ay sürebilir.
  • Amaç görmeyi düzeltmek değil, hastalığın ilerlemesini durdurmaktır; ancak bazı hastalarda kornea biraz düzleşerek görmede hafif iyileşme olabilir.
  • İlerleme gösteren keratokonusta, özellikle genç hastalarda erken uygulanmalıdır. Çocuk ve ergenlerde hastalık hızlı ilerleyebileceğinden tanı konduğunda erken tedavi önerilebilir.
  • Kornea kalınlığı çok ince olan ileri olgularda uygulanamayabilir.

Görmenin Düzeltilmesi

  • Gözlük: Erken evrede, astigmat hafifken yeterli olabilir.
  • Yumuşak torik kontakt lensler: Hafif olgularda.
  • Sert gaz geçirgen kontakt lensler: Keratokonusta en sık kullanılan lens türüdür. Düzensiz kornea yüzeyinin önünde düzgün bir kırılma yüzeyi oluşturarak gözlüğe göre çok daha iyi görme sağlar. Alışma süreci gerektirebilir.
  • Hibrit lensler: Ortası sert, kenarları yumuşak lensler; konfor ve görme kalitesini birleştirir.
  • Skleral lensler: Korneaya değmeden, gözün beyaz kısmına (sklera) oturan büyük çaplı lensler. İleri keratokonusta ve diğer lensleri tolere edemeyen hastalarda çok iyi görme ve konfor sağlar.
  • Kornea içi halka segmentleri (intrastromal halkalar): Korneanın içine yerleştirilen küçük, yarım ay şeklindeki halkalar korneayı düzleştirerek şeklini düzeltir ve astigmatı azaltır. Lens kullanamayan, kornea kalınlığı yeterli orta evre hastalarda uygulanabilir. Çapraz bağlama ile birlikte de yapılabilir.
  • Fakik göz içi lensler: Hastalığı stabil olan seçilmiş hastalarda, kalan miyopi ve astigmatı düzeltmek için gözün içine yerleştirilen lensler.
  • Kornea nakli (keratoplasti): İleri evrede, kornea çok incelmiş, iz dokusu gelişmiş veya kontakt lensle yeterli görme sağlanamayan hastalarda yapılır.
    • Derin ön lameller keratoplasti (DALK): Hastanın kendi kornea iç tabakası korunarak yalnızca ön katmanlar değiştirilir; doku reddi riski daha düşüktür.
    • Tam kat (penetran) keratoplasti: Korneanın tüm katmanlarının değiştirilmesidir.
    Kornea nakli sonrası görmenin oturması aylar sürebilir; gözlük veya kontakt lens gerekebilir ve düzenli takip önemlidir.

Keratokonus ile Yaşam

  • Gözlerinizi ovuşturmayın: Hastalığın ilerlemesini önlemede en önemli kuraldır. Kaşıntı varsa hekiminizin önerdiği alerji damlalarını kullanın, soğuk kompres uygulayın.
  • Alerjik göz hastalıklarınızı tedavi ettirin.
  • Kontakt lens kullanıyorsanız hijyen kurallarına dikkat edin ve lens kontrollerinizi aksatmayın.
  • Hastalığın ilerleyip ilerlemediğini anlamak için kornea topografisi kontrollerinizi düzenli yaptırın (genellikle 3–12 ayda bir).
  • Güneş gözlüğü kullanarak gözlerinizi parlak ışıktan koruyun.
  • Gece araç kullanırken görmede zorlanıyorsanız dikkatli olun.
  • Kardeşlerinizin ve çocuklarınızın göz muayenesi yaptırmasını sağlayın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Gözlük numaranız kısa sürede sık sık değişiyorsa, astigmatınız artıyorsa, gözlükle bile net göremiyorsanız, görüntüler çift veya çarpık görünüyorsa, ışıklar etrafında halkalar görüyorsanız ya da çocuğunuz sık sık gözlerini ovuşturuyorsa bir göz hastalıkları uzmanına başvurun. Ailenizde keratokonus varsa veya lazer ameliyatı düşünüyorsanız ayrıntılı kornea taraması yaptırın.

Acil durum: Keratokonusu olan bir gözde ani görme kaybı, gözde ağrı, kızarıklık ve korneada beyaz bulanıklık (akut hidrops), kontakt lens kullanırken şiddetli göz ağrısı, kızarıklık, akıntı ve ışığa aşırı hassasiyet (kornea enfeksiyonu) ya da kornea nakli sonrası gözde kızarıklık, ağrı ve görmede azalma (doku reddi) varsa aynı gün göz acil servisine başvurun.

Keratokonus göz hastalıkları uzmanları, özellikle kornea ve ön segment alanında deneyimli göz hekimleri tarafından tanı alır ve tedavi edilir. Kontakt lens uygulamalarında optisyenler ve kontakt lens uzmanları, alerjik göz hastalıklarında alerji ve immünoloji uzmanları, eşlik eden sendromlarda tıbbi genetik uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Keratokonus körlük yapar mı?

Keratokonus nadiren tam körlüğe yol açar, ancak tedavi edilmezse ciddi görme kaybına neden olabilir. Erken tanı ve uygun tedavi, hastalığın ilerlemesini durdurarak görmenin korunmasını sağlar. Kornea nakli ile görme önemli ölçüde düzeltilebilir.

Keratokonus tedavi edilebilir mi?

Keratokonus tamamen ortadan kaldırılamaz, ancak tedavi edilebilir. Kornea çapraz bağlama hastalığın ilerlemesini durdurabilir; gözlük veya kontakt lensler görme kalitesini artırır. İleri vakalarda cerrahi seçenekler mevcuttur.

Kontakt lens kullanabilir miyim?

Evet, keratokonus hastalarının çoğu özel tasarım kontakt lensler kullanabilir. Sert veya skleral lensler düzensiz kornea üzerinde düzgün bir yüzey oluşturarak daha net görüş sağlar. Lens seçimi ve kullanımı göz doktoru tarafından belirlenmelidir.

Hastalığın ilerlemesini nasıl yavaşlatabilirim?

Gözlerinizi ovuşturmaktan kaçınmak, doktor kontrolünde düzenli muayene olmak ve önerilen tedaviyi uygulamak hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir. Ayrıca alerji tedavisi ile göz kaşıma ihtiyacı azaltılabilir.

Kornea nakli ne zaman gerekir?

Kornea nakli, hastalık ilerlemiş ve diğer tedavi yöntemleriyle yeterli görme sağlanamıyorsa gerekli hale gelir. Ayrıca kornea dokusunda belirgin incelme ve iz kalıntıları varsa da nakil düşünülebilir. Karar, uzman bir göz doktoru tarafından verilir.

Keratokonus ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Keratokonus ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →