Kırım Kongo Kanamalı Ateşi

Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Nedir?

Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA), başlıca kene ısırığı ile bulaşan, ateş, halsizlik ve ağır vakalarda kanamalarla seyreden viral bir enfeksiyon hastalığıdır. Hastalığa Nairovirüs ailesinden bir virüs neden olur. Hastalık adını, ilk kez tanımlandığı Kırım ve virüsün daha sonra izole edildiği Kongo bölgelerinden almıştır.

Türkiye'de KKKA ilk kez 2002 yılında tanımlanmıştır ve o tarihten bu yana özellikle İç Anadolu, Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinin kırsal kesimlerinde her yıl vakalar görülmektedir. Hastalık en sık, kenelerin aktif olduğu ilkbahar ve yaz aylarında, özellikle nisan-eylül döneminde ortaya çıkar.

KKKA hastaların çoğunda hafif veya orta şiddette seyreder ve destek tedavisiyle iyileşir. Ancak bir kısmında ağır kanamalar ve organ yetmezliği gelişerek ölümle sonuçlanabilir. Bu nedenle erken tanı, hızlı sağlık kuruluşuna başvuru ve kenelerden korunma hayati önem taşır.

Nasıl Bulaşır?

• Kene ısırığı: En sık bulaşma yoludur. Virüsü taşıyan başlıca kene türü Hyalomma cinsi kenelerdir.
• Keneyi çıplak elle ezmek veya koparmak: Kenenin vücut sıvıları deri üzerindeki küçük yaralar ve mukozalar yoluyla bulaşmaya yol açabilir.
• Enfekte hayvanların kan ve dokularıyla temas: Sığır, koyun, keçi gibi hayvanlar virüsü taşıyabilir ancak genellikle hastalanmazlar. Bu hayvanların kesimi sırasında, özellikle viremi döneminde, kan ve dokularıyla korunmasız temas bulaşmaya yol açabilir.
• Hasta insanların kan ve vücut sıvılarıyla temas: Hastaya bakım veren aile bireyleri ve sağlık çalışanları; kan, kusmuk, dışkı ve diğer vücut sıvılarıyla korunmasız temas veya iğne batması yoluyla enfekte olabilir.

Hastalık günlük sosyal temasla (konuşma, tokalaşma, aynı ortamda bulunma) bulaşmaz. İyi pişirilmiş et ve pastörize süt ürünlerinin tüketimi bulaş riski oluşturmaz.

Risk Altındaki Gruplar

• Çiftçiler, hayvancılıkla uğraşanlar ve çobanlar
• Kasaplar, mezbaha çalışanları ve veteriner hekimler
• Orman işçileri ve kırsal alanda çalışanlar
• Piknik, kamp, doğa yürüyüşü yapanlar ve avcılar
• Hastalığın sık görüldüğü bölgelerde yaşayanlar
• Hastaya bakım veren aile bireyleri ve sağlık çalışanları

Belirtileri Nelerdir?

Kuluçka süresi, yani virüsün alınmasıyla belirtilerin başlaması arasındaki süre, kene ısırığından sonra genellikle 1–3 gün (en fazla 9 gün), hasta kan ve dokularıyla temastan sonra ise genellikle 5–6 gün (en fazla 13 gün) kadardır.

Erken Dönem Belirtileri

• Ani başlayan yüksek ateş ve titreme
• Şiddetli halsizlik ve yorgunluk
• Baş ağrısı
• Yaygın kas ve eklem ağrıları, özellikle bel ağrısı
• İştahsızlık, bulantı, kusma
• İshal ve karın ağrısı
• Baş dönmesi
• Gözlerde kızarıklık, yüzde ve boyunda kızarıklık

Kanama Dönemi Belirtileri

Hastalığın 3–5. günlerinden sonra bazı hastalarda kanama bulguları ortaya çıkabilir:

• Ciltte iğne başı büyüklüğünde kırmızı noktalar (peteşi) ve morluklar
• Burun kanaması ve dişeti kanaması
• Kanlı kusma ve siyah renkli dışkı
• İdrarda kan
• Kadınlarda adet dışı vajinal kanama
• İğne yerlerinden durmayan kanama

Ağır Vakalarda

• Bilinç bulanıklığı, uykuya eğilim, huzursuzluk
• Karaciğer, böbrek ve akciğer yetmezliği
• Şok tablosu

Hastalığı atlatan kişilerde iyileşme dönemi genellikle hastalığın 10. gününden sonra başlar. Bu dönemde haftalar sürebilen halsizlik, saç dökülmesi ve konsantrasyon güçlüğü görülebilir.

Tanı Nasıl Konur?

KKKA'dan şüphelenmede en önemli ipucu, hastalığın görüldüğü bölgede yaşama veya bu bölgelere seyahat ile birlikte kene ısırığı ya da keneyle temas öyküsü ve ani başlayan ateş tablosudur. Kene ısırığını fark etmemiş hastalar da olabileceğinden, kırsal alanda bulunma ve hayvancılıkla uğraşma öyküsü de dikkate alınır.

• Kan sayımı: Kan pulcuklarında (trombosit) ve beyaz kürelerde düşüklük hastalığın tipik bulgularıdır.
• Biyokimya testleri: Karaciğer enzimlerinde (AST, ALT), LDH ve kas enzimi CK düzeylerinde yükselme görülür.
• Pıhtılaşma testleri: Kanın pıhtılaşma süresinde uzama, kanama riskinin değerlendirilmesinde önemlidir.
• Kesin tanı testleri: Kanda virüsün genetik materyalinin (PCR yöntemiyle) veya virüse karşı gelişen antikorların gösterilmesiyle tanı kesinleşir. Türkiye'de bu testler Sağlık Bakanlığı'nın referans laboratuvarlarında yapılır.

KKKA bildirimi zorunlu bir hastalıktır; şüpheli vakalar sağlık kuruluşları tarafından il sağlık müdürlüklerine bildirilir.

Tedavi Seçenekleri

KKKA'nın tedavisinin temelini destek tedavisi oluşturur. Hastalar, durumlarının yakından izlenebileceği hastanelerde, gerekirse yoğun bakım koşullarında tedavi edilir.

• Sıvı ve elektrolit desteği: Ateş, kusma ve ishal nedeniyle kaybedilen sıvıların yerine konması.
• Kan ürünleri: Kanaması olan veya kan pulcukları çok düşük hastalara trombosit süspansiyonu, taze donmuş plazma ve gerektiğinde kan verilir.
• Antiviral tedavi: Bazı merkezlerde hastalığın erken döneminde antiviral ilaçlar kullanılmaktadır; etkinliği konusunda çalışmalar sürmektedir. Tedavi kararı hekim tarafından verilir.
• Organ desteği: Ağır vakalarda solunum desteği, diyaliz ve yoğun bakım tedavisi gerekebilir.

Hastanede Alınan Önlemler

Hastanın kan ve vücut sıvılarıyla bulaşmayı önlemek için sağlık çalışanları eldiven, önlük, maske ve gözlük gibi koruyucu ekipman kullanır. Hasta mümkünse tek kişilik odada izlenir. Hasta yakınlarının da hastanın kan ve vücut sıvılarıyla doğrudan temastan kaçınması gerekir.

Kaçınılması Gerekenler

• Kanama riskini artırabileceği için aspirin ve iltihap giderici ağrı kesiciler kullanılmamalıdır.
• Kas içine enjeksiyondan kaçınılır.

Keneyle Karşılaşınca Ne Yapmalı?

• Keneyi çıplak elle ezmeyin ve koparmayın.
• Keneyi mümkün olan en kısa sürede çıkarın: Kenenin vücutta kalma süresi uzadıkça hastalık bulaşma riski artar. Mümkünse en yakın sağlık kuruluşuna başvurarak keneyi çıkarttırın.
• Sağlık kuruluşuna hemen ulaşmak mümkün değilse eldiven giyerek ince uçlu bir cımbızla keneyi deriye en yakın yerinden tutun, sıkmadan, ezmeden ve döndürmeden yavaşça yukarı doğru çekerek çıkarın.
• Keneye sigara bastırmak, kolonya, gaz yağı, yağ veya başka maddeler sürmek kesinlikle yanlıştır; kenenin daha fazla sıvı salgılamasına yol açabilir.
• Kene çıkarıldıktan sonra bölgeyi su ve sabunla yıkayıp antiseptikle silin.
• Kene ısırığından sonra 10 gün boyunca ateş, halsizlik, kas ağrısı, bulantı ve kusma gibi belirtiler açısından kendinizi izleyin; belirti ortaya çıkarsa hemen sağlık kuruluşuna başvurun ve kene ısırığını mutlaka belirtin.

Korunma Yolları

KKKA'ya karşı kullanımı yaygınlaşmış ve onaylanmış bir aşı bulunmamaktadır. Bu nedenle en etkili korunma yolu kenelerden korunmaktır.

• Kenelerin yoğun olarak bulunabileceği çalılık, otluk ve ormanlık alanlara gereksiz yere girmeyin.
• Kırsal alanlara giderken açık renkli giysiler giyin; böylece kene kolayca fark edilir.
• Pantolonun paçalarını çorapların içine sokun, uzun kollu giysiler ve kapalı ayakkabı veya bot tercih edin.
• Açıkta kalan cilde ve giysilere kene kovucu ürünler uygulayın; ürünü kullanım talimatına uygun kullanın.
• Kırsal alandan döndükten sonra vücudunuzu, özellikle koltuk altı, kasık, diz arkası, saçlı deri, kulak arkası ve göbek çevresini dikkatlice kontrol edin. Çocukları ve evcil hayvanları da kontrol edin.
• Hayvancılıkla uğraşanlar hayvan bakımı sırasında eldiven ve koruyucu giysi kullanmalıdır.
• Hayvan kesimi sırasında eldiven, maske ve gözlük kullanın; hayvanın kanıyla korunmasız temastan kaçının.
• Ahır ve hayvan barınaklarında kenelerle mücadele için veteriner hekimlerin önerdiği yöntemleri uygulayın.
• Hasta bakımında kan ve vücut sıvılarıyla temas edilecekse eldiven ve koruyucu ekipman kullanın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Vücudunuzda kene fark ettiyseniz — keneyi güvenle çıkarttırmak için
• Kene ısırığı veya keneyle temastan sonraki 10 gün içinde ateş, halsizlik, baş ağrısı, kas ağrısı, bulantı, kusma veya ishal başladıysa
• Hastalığın görüldüğü bölgede yaşıyor, hayvancılıkla uğraşıyor veya kırsal alanda bulunduysanız ve ani başlayan ateşiniz varsa
• KKKA hastasının kan veya vücut sıvılarıyla korunmasız temasınız olduysa

Acil durum: Ateşle birlikte burun veya dişeti kanaması, ciltte morluklar ve kırmızı noktalar, kanlı kusma, siyah dışkı, idrarda kan ya da bilinç bulanıklığı gelişirse beklemeden en yakın hastaneye başvurun veya 112'yi arayın.

Kırım Kongo Kanamalı Ateşi enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir. Ağır vakalarda yoğun bakım ekipleri tedaviye katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.