Kızamıkçık

Kızamıkçık Nedir?

Kızamıkçık, halk arasında "Alman kızamığı" olarak da bilinen, rubella virüsünün neden olduğu akut ve bulaşıcı bir viral enfeksiyondur. Genellikle çocukluk çağında hafif seyretmekle birlikte, erişkinlerde ve özellikle hamilelerde ciddi sonuçlara yol açabilir. Virüs, solunum yolu damlacıkları ve yakın temas ile bulaşır. Kuluçka süresi 14-21 gündür. Enfeksiyon, bağışıklık kazanmış kişilerde ömür boyu koruma sağlar; ancak tekrar enfeksiyon nadirdir. Aşılama ile tamamen önlenebilir bir hastalıktır. Dünya Sağlık Örgütü, kızamıkçığı küresel olarak elimine edilmesi hedeflenen hastalıklar arasında saymaktadır.

Belirtileri Nelerdir?

Kızamıkçığın belirtileri genellikle hafif başlar. Hastaların bir kısmında hiç belirti görülmez. Belirtiler ortaya çıktığında, virüsle temastan 2-3 hafta sonra aşağıdaki bulgular gözlenebilir:

• Hafif ateş (38°C altında), baş ağrısı ve yorgunluk
• İlk olarak yüzde beliren, ardından gövde ve ekstremitelere yayılan, pembe-kırmızı renkte, makülopapüler döküntü. Döküntü genellikle 2-3 günde yayılır ve 3-5 günde kaybolur.
• Kulak arkası, boyun ve ense bölgesindeki lenf bezlerinde (özellikle postauriküler ve suboksipital) hassas şişlikler
• Burun akıntısı, boğaz ağrısı ve öksürük gibi üst solunum yolu belirtileri
• Erişkinlerde, özellikle kadınlarda, eklem ağrıları ve şişlik (poliartrit) görülebilir. Eklem belirtileri genellikle 2 hafta içinde geriler.

UYARI: Kızamıkçık, hamileliğin ilk 20 haftasında geçirilirse düşük, ölü doğum veya bebekte kalp kusuru, katarakt, sağırlık gibi ciddi doğumsal anomalilere (Kongenital Rubella Sendromu) neden olabilir. Bu nedenle hamilelikte kızamıkçık geçirildiğinden şüpheleniliyorsa veya temas edildiyse derhal doktora başvurulmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Kızamıkçığın etkeni, Togaviridae ailesinden bir RNA virüsü olan rubella virüsüdür. Virüs, enfekte kişilerin öksürme, hapşırma veya konuşma sırasında çevreye saçtığı damlacıkların solunmasıyla bulaşır. Ayrıca, enfekte bir anneden bebeğine anne karnında plasenta yoluyla geçebilir.

Bir kişi, döküntü belirdiği dönemden önceki ve sonraki günlerde bulaştırıcıdır. Virüs, damlacıkların havada asılı kalmasıyla veya kontamine yüzeylere temas edip eller aracılığıyla ağız, burun ve göze taşınmasıyla da bulaşabilir.

Risk faktörleri şunları içerir:

• Aşı dozlarının eksik yapılması veya hiç yapılmamış olması
• Kızamıkçık vakalarının görüldüğü ülkelere seyahat
• Kreş, okul, kışla gibi kalabalık ortamlarda bulunmak
• Bağışıklık sistemi baskılanmış bireylerle temas

Ülkemizde kızamıkçık aşısı rutin çocukluk aşı takviminde yer almaktadır. Aşı oranlarının düşük olduğu bölgelerde salgınlar görülebilir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı koymak için hekim öncelikle hastanın öyküsünü alır ve fizik muayene yapar. Kızamıkçık, klinik olarak kızamık, kızıl, beşinci hastalık gibi döküntülü hastalıklarla karışabilir, bu nedenle laboratuvar doğrulaması gerekir.

• Serolojik testler: Kanda rubella spesifik IgM antikorları, aktif veya yeni geçirilmiş enfeksiyonu gösterir. IgG antikorları ise bağışıklığın göstergesidir. Hamilelikte IgM pozitifliği riski belirlemek için önemlidir.
• RT-PCR (Polimeraz Zincir Reaksiyonu): Boğaz sürüntüsü, nazal aspirasyon veya idrar örneklerinde virüs RNA'sını tespit edebilir. Özellikle konjenital enfeksiyon tanısında kullanılır.
• Tam kan sayımı: Kan tablosu enfeksiyon hakkında bilgi verebilir, ancak spesifik değildir.

Hamile bir kadında kızamıkçık şüphesi varsa, bebekte oluşabilecek risklerin değerlendirilmesi için ileri testler (amniyosentez gibi) gerekebilir.

Tedavi ve Korunma

Kızamıkçık için virüsü hedef alan özel bir tedavi yoktur. Tedavi semptomatiktir; yani belirtileri hafifletmeye yöneliktir. Hastalar istirahat etmeli, bol sıvı almalı ve kalabalık ortamlardan uzak durmalıdır. Ateş ve ağrı için parasetamol gibi ilaçlar kullanılabilir. Çocuklarda ve gençlerde aspirin kullanımı, Reye sendromu riski nedeniyle önerilmez.

Hasta kişinin okula veya işe gitmemesi, döküntü kaybolana kadar (genellikle döküntü başladıktan sonra 7 gün) izole edilmesi önerilir. Ayrıca, ev içinde diğer kişilerin el hijyenine dikkat etmesi, ortak eşyaların kullanılmaması bulaşma riskini azaltır.

Korunma aşı ile sağlanır. Kızamıkçık aşısı, canlı zayıflatılmış bir aşıdır. Genellikle kızamık ve kabakulak aşılarıyla kombine olarak KKK (Kızamık-Kabakulak-Kızamıkçık) aşısı içinde uygulanır. Aşı takvimine göre çocuklara 12. ayda ve 4-6 yaşlarda olmak üzere iki doz yapılır. Aşı sayesinde hastalık ve komplikasyonları büyük ölçüde önlenir.

Ayrıca şu koruma önerileri uygulanır:

• Bebek ve çocukların aşı takvimine uygun aşılanması
• Hamile kalmayı planlayan kadınların aşı durumunun kontrol edilmesi ve gerekirse doğurganlık çağında aşılanması. Ancak hamilelikte aşı yapılmaz; aşı sonrası en az 1 ay gebelikten kaçınılmalıdır.
• Enfekte kişilerin döküntü hastalığı boyunca okuldan, işten ve kalabalık ortamlardan uzak durmaları
• Kişisel hijyene dikkat edilmesi, el yıkama alışkanlığı

Kızamıkçık geçiren kişiler, bağışıklık kazandıkları için ömür boyu korunur. Ancak aşılı kişilerde nadiren de olsa enfeksiyon görülebilir; bu durumda belirtiler daha hafiftir ve bulaştırıcılık daha düşüktür.