B12 Vitamini Eksikliği

B12 Vitamini Eksikliği Nedir?

B12 vitamini (kobalamin), kırmızı kan hücrelerinin üretimi, sinir sisteminin sağlıklı çalışması ve DNA yapımı için mutlaka gereken suda çözünen bir vitamindir. Vücut B12'yi kendisi üretemez; onu yalnızca et, balık, yumurta, süt gibi hayvansal gıdalardan ya da takviyelerden alır. B12 vitamini eksikliği, kandaki B12 düzeyinin sağlıklı işlevler için yetersiz kalması durumudur. Eksiklik yavaş geliştiği ve karaciğerde birkaç yıllık depo bulunduğu için belirtiler çoğu zaman sinsi ilerler ve geç fark edilir. Zamanında tanınıp tedavi edildiğinde büyük ölçüde geri dönüşlüdür; ancak uzun süre ihmal edilirse sinir sisteminde kalıcı hasar bırakabilir.

Belirtileri Nelerdir?

En sık görülen belirtiler halsizlik, çabuk yorulma, güçsüzlük ve nefes darlığıdır; bunlar kansızlığa (anemi) bağlıdır. B12 sinir sistemini de etkilediği için ellerde ve ayaklarda uyuşma-karıncalanma, dengesizlik, unutkanlık, dikkat dağınıklığı ve konsantrasyon güçlüğü görülebilir. Dilde yanma ve kızarıklık (pürüzsüz, parlak dil), ağız içi yaralar, cilt ve gözlerde soluk-sarımsı görünüm diğer bulgulardır. Bazı kişilerde çarpıntı, baş dönmesi, ruh hâlinde çökkünlük, sinirlilik ya da depresyon benzeri belirtiler de eşlik edebilir. Belirtiler kişiden kişiye değişir ve eksikliğin derecesiyle ilişkilidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

En yaygın nedenler yetersiz beslenme (özellikle et-süt-yumurta tüketmeyen vejetaryen ve vegan bireyler) ve emilim bozukluklarıdır. Mide asidinin azalması, mide ameliyatları, çölyak ve Crohn gibi bağırsak hastalıkları, "pernisiyöz anemi" adı verilen bağışıklık kaynaklı durum B12 emilimini bozar. Uzun süre mide asidini azaltan ilaçlar (proton pompa inhibitörleri) veya şeker hastalığında kullanılan metformin de düzeyi düşürebilir. İleri yaş, aşırı alkol tüketimi ve gebelik-emzirme dönemi risk artırır. Bebeklerde ve çocuklarda annenin eksikliği önemli bir kaynaktır.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı, öykü ve muayenenin ardından basit bir kan testiyle konur: serum B12 düzeyi ölçülür. Sınırda değerlerde, eksikliği daha erken gösteren "homosistein" ve "metilmalonik asit" testleri istenebilir. Tam kan sayımında iri boyutlu kırmızı kan hücreleriyle giden bir kansızlık (megaloblastik anemi) B12 eksikliğini düşündürür. Nedeni araştırmak için gerektiğinde pernisiyöz anemiye yönelik antikorlar veya mide-bağırsak incelemeleri yapılabilir. Belirtileriniz varsa hekimden B12 düzeyinizin ölçülmesini istemeniz, erken tanı için değerlidir.

Tedavi Yöntemleri

Tedavinin temeli eksikliği gidermek ve altta yatan nedeni düzeltmektir. Emilim sorunu olan ya da belirgin eksikliği bulunan kişilerde tedavi genellikle kas içine B12 iğneleriyle başlar; düzey düzeldikten sonra ağızdan yüksek doz takviyelerle sürdürülebilir. Beslenmeye bağlı hafif eksikliklerde ağızdan hap veya damla yeterli olabilir. Vejetaryen ve vegan bireylerin düzenli B12 takviyesi alması önerilir. Tedaviye başlandıktan sonra kansızlık belirtileri hızla düzelir; sinir belirtilerinin toparlanması ise daha uzun sürebilir, bu yüzden tedaviye erken başlamak önemlidir. İlaçları ve süreyi mutlaka hekiminizin önerisine göre kullanın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Sürekli halsizlik, nefes darlığı, ellerde-ayaklarda uyuşma-karıncalanma, dengesizlik, unutkanlık ya da dilde yanma gibi belirtiler varsa bir hekime (iç hastalıkları / dahiliye) başvurulmalıdır. Vejetaryen-vegan besleniyorsanız, mide ameliyatı geçirdiyseniz veya mide asidini azaltan ilaç kullanıyorsanız belirti olmasa bile düzeyinizi ölçtürmeniz yararlıdır. Denge bozukluğu, yürüme güçlüğü ya da belirgin bilinç-hafıza değişikliği gibi ilerlemiş sinir belirtileri acil değerlendirme gerektirir; bu durumda gecikmeden hekime başvurun.