Demir Eksikliği Anemisi

Demir Eksikliği Anemisi Nedir?

Kanın oksijen taşıma görevini, alyuvarların içindeki hemoglobin üstlenir; hemoglobinin yapı taşı ise demirdir. Vücudun demir depoları azaldığında yeterli hemoglobin üretilemez ve dokulara taşınan oksijen düşer. Bu tabloya demir eksikliği anemisi denir ve dünyada en sık görülen kansızlık türüdür. Özellikle âdet gören kadınlarda, gebelerde, hızlı büyüme dönemindeki çocuklarda ve ergenlerde daha sık ortaya çıkar.

Belirtileri Nelerdir?

Eksiklik yavaş geliştiği için belirtiler çoğu zaman sinsidir; kişi yorgunluğuna alışır ve fark etmeyebilir. En sık görülenler şunlardır:

• Sürekli yorgunluk, halsizlik ve enerji düşüklüğü
• Ciltte, dudak içinde ve göz kapağı içinde solukluk
• Eforla gelen çarpıntı ve nefes darlığı
• Baş ağrısı, baş dönmesi, kulak çınlaması
• Konsantrasyon güçlüğü ve unutkanlık
• Saç dökülmesi, tırnaklarda kolay kırılma ve kaşık şeklinde çukurlaşma
• Buz, toprak, kâğıt gibi besin olmayan şeyleri yeme isteği (pika)
• Huzursuz bacak yakınmaları ve gece uykusunun bölünmesi

Nedenleri

Demir eksikliğinin arkasında her zaman bir neden vardır ve bu nedeni bulmak tedavinin kendisi kadar önemlidir. Başlıca nedenler; uzun süren veya yoğun âdet kanamaları, gebelik ve emzirme döneminde artan ihtiyaç, mide-bağırsak sisteminden gizli kan kaybı (ülser, gastrit, hemoroid, polip ve bazı tümörler), demirden fakir beslenme, çölyak hastalığı gibi emilim bozuklukları ve mide ameliyatları sonrası emilimin azalmasıdır. Sık kan bağışı ve uzun süreli ağrı kesici kullanımı da depoları azaltabilir.

Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı basit kan testleriyle konur. Tam kan sayımında hemoglobin ve alyuvar hacmi (MCV) düşüklüğü görülür; asıl belirleyici olan ise vücudun demir deposunu gösteren ferritin değeridir. Gerekirse serum demiri, demir bağlama kapasitesi ve transferrin satürasyonu da istenir. Önemli olan yalnızca anemiyi saptamak değil, altta yatan nedeni aydınlatmaktır: 50 yaş üzerinde ya da açıklanamayan eksikliklerde hekim, mide-bağırsak kaynaklı gizli kanama açısından endoskopik inceleme önerebilir.

Tedavi Yöntemleri

Tedavinin iki ayağı vardır: depoları doldurmak ve nedeni ortadan kaldırmak. Depolar çoğunlukla ağızdan demir ilaçlarıyla doldurulur; tedavi hemoglobin düzeldikten sonra da depoların dolması için genellikle birkaç ay sürdürülür. Demir ilaçlarının emilimi aç karnına ve C vitamini ile artar; çay, kahve, süt ve kalsiyum ise emilimi azalttığından ilaçla birlikte alınmamalıdır. Ağızdan tedaviyi tolere edemeyen, emilim sorunu olan veya hızlı düzelme gereken hastalarda damardan demir tedavisi uygulanabilir. Beslenmede kırmızı et, karaciğer, kuru baklagiller, pekmez ve yeşil yapraklı sebzeler demirden zengindir; ancak yerleşmiş bir eksikliği tek başına beslenme düzeltmez.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Uzun süren yorgunluk, solukluk, eforla nefes darlığı veya çarpıntı varsa; âdet kanamalarınız belirgin şekilde yoğunsa; dışkıda koyulaşma ya da kanama fark ettiyseniz vakit kaybetmeden bir hekime başvurun. Demir ilacına kendi kendinize başlamayın: gereksiz demir kullanımı hem yan etki yapabilir hem de altta yatan asıl nedenin (özellikle sindirim sistemi kanamalarının) gözden kaçmasına yol açabilir. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize danışınız.