Hashimoto hastalığı

Hashimoto Hastalığı Nedir?

Hashimoto hastalığı (Hashimoto tiroiditi, kronik lenfositik tiroidit), bağışıklık sisteminin yanlışlıkla tiroid bezine saldırarak bezde kronik iltihaba yol açtığı otoimmün bir hastalıktır. Bağışıklık hücreleri ve antikorlar tiroid dokusunu zamanla hasara uğratır. Bunun sonucunda tiroid bezi yeterli miktarda tiroid hormonu üretemez hale gelebilir ve hipotiroidi (tiroidin az çalışması) gelişir. Hashimoto tiroiditi olarak da adlandırılır; Türkçede sık olarak Haşimato diye de yazılır.

Hashimoto hastalığı, ülkemizde ve gelişmiş ülkelerde hipotiroidinin en sık nedenidir. Kadınlarda erkeklere göre 7–10 kat daha sık görülür ve genellikle 30–50 yaşları arasında ortaya çıkar; ancak çocuklar dahil her yaşta görülebilir. Ailesel yatkınlık belirgindir.

Hashimoto hastalığı yavaş ilerler. Hastaların bir kısmında yıllarca tiroid hormonları normal kalır ve yalnızca kanda tiroid antikorları yüksek bulunur. Zamanla hastaların önemli bir kısmında hipotiroidi gelişir. Hipotiroidi geliştiğinde, günlük tiroid hormonu tableti ile kolayca ve etkili bir şekilde tedavi edilir; hastalar tamamen normal bir yaşam sürdürebilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Hashimoto hastalığının kesin nedeni bilinmemektedir. Genetik yatkınlığı olan kişilerde çevresel etkenlerin bağışıklık sistemini tetiklediği düşünülmektedir:

• Kadın cinsiyet: En önemli risk faktörlerinden biridir; hormonal etkenlerin rol oynadığı düşünülmektedir.
• Aile öyküsü: Ailede Hashimoto veya diğer tiroid hastalıkları bulunması.
• Diğer otoimmün hastalıklar: Tip 1 diyabet, çölyak hastalığı, vitiligo, romatoid artrit, lupus, Sjögren sendromu, pernisiyöz anemi ve Addison hastalığı.
• Yaş: Orta yaşta daha sık görülür; yaşla birlikte sıklığı artar.
• Gebelik ve doğum sonrası dönem: Doğum sonrası bağışıklık sistemindeki değişiklikler hastalığı tetikleyebilir.
• Fazla iyot alımı: Yatkın kişilerde hastalığı tetikleyebilir veya kötüleştirebilir.
• Radyasyona maruz kalma
• Kromozomal durumlar: Down sendromu ve Turner sendromu.
• Bazı ilaçlar: İnterferon, amiodaron, lityum ve bazı kanser immünoterapi ilaçları.

Belirtileri Nelerdir?

Hashimoto hastalığının başlangıcında çoğu zaman hiçbir belirti yoktur. Belirtiler genellikle hipotiroidi geliştiğinde ve yavaş yavaş ortaya çıkar:

• Yorgunluk, halsizlik ve uyku hali
• Kilo alma veya kilo vermekte zorlanma
• Üşüme ve soğuğa dayanıksızlık
• Kabızlık
• Kuru cilt, saç dökülmesi ve kırılgan tırnaklar
• Yüzde ve göz kapaklarında şişlik
• Kas ve eklem ağrıları, kramplar
• Unutkanlık, konsantrasyon güçlüğü
• Depresif ruh hali
• Kadınlarda adet düzensizliği, aşırı adet kanaması ve gebe kalmakta güçlük
• Ses kısıklığı
• Boyunda şişlik (guatr): Tiroid bezi büyüyebilir; genellikle ağrısızdır. Büyük guatrlar yutma güçlüğü veya boyunda dolgunluk hissine neden olabilir.

Hastalığın başlangıcında, nadiren, hasarlanan tiroid hücrelerinden hormon salınmasına bağlı olarak kısa süreli çarpıntı, sinirlilik ve kilo kaybı gibi tiroidin fazla çalışmasına benzer belirtiler görülebilir (hashitoksikoz).

Tanı Nasıl Konur?

• TSH testi: Hipotiroidi geliştiğinde TSH yükselir.
• Serbest T4: Belirgin hipotiroidide düşüktür; subklinik hipotiroidide normaldir.
• Tiroid antikorları: Anti-TPO (tiroid peroksidaz antikoru) ve anti-tiroglobulin antikorları Hashimoto hastalığında yüksektir. Anti-TPO antikorları hastaların büyük çoğunluğunda pozitiftir.
• Tiroid ultrasonu: Bezde tipik yapı değişiklikleri (düzensiz, heterojen görünüm), büyüklük ve nodüller değerlendirilir. Ele gelen veya ultrasonda saptanan nodüller gerektiğinde iğne biyopsisi ile incelenir.

Anti-TPO antikorunun yüksek olması tek başına tedavi gerektirmez; yalnızca hastalığın varlığını ve ileride hipotiroidi gelişme riskinin arttığını gösterir. Bu kişilerde tiroid işlevleri düzenli aralıklarla kontrol edilir.

Tedavi Seçenekleri

Hipotiroidi Yoksa

Tiroid hormonları normalse ve belirgin bir guatr yoksa ilaç tedavisi gerekmez. Tiroid işlevleri genellikle yılda bir kez TSH ile kontrol edilir.

Hipotiroidi Varsa

Tedavide eksik olan tiroid hormonu, levotiroksin tableti ile yerine konur. Doz kişiye göre hekim tarafından ayarlanır ve 6–8 hafta sonra TSH ölçülerek düzenlenir. Hashimoto hastalığına bağlı hipotiroidide tedavi genellikle ömür boyu sürer.

• İlacı her gün aynı saatte, sabah aç karnına, yalnızca su ile alın ve 30–60 dakika bir şey yemeyin, çay ve kahve içmeyin.
• Demir, kalsiyum ve mide ilaçlarını tiroid ilacından en az 4 saat sonra alın.
• Kontrollerinizi düzenli yaptırın ve dozu kendiniz değiştirmeyin.

Subklinik Hipotiroidi

TSH hafif yüksek, serbest T4 normal ise tedavi kararı TSH düzeyine, belirtilere, yaşa, gebelik isteğine ve antikor varlığına göre verilir.

Cerrahi

Nadiren, büyük ve baskı belirtileri yapan guatr veya kanser şüphesi taşıyan nodüller varsa tiroid ameliyatı gerekebilir.

Beslenme ve Hashimoto

• Hashimoto hastalığını tedavi eden özel bir diyet yoktur; dengeli ve çeşitli beslenme önerilir.
• Glutensiz diyet: Yalnızca çölyak hastalığı da olan kişilerde gereklidir. Hashimoto hastalarında çölyak daha sık görüldüğü için şüpheli belirtiler varsa test yaptırılabilir.
• İyot: İyotlu tuz normal miktarlarda kullanılabilir; ancak yüksek doz iyot takviyeleri ve deniz yosunu ürünlerinden kaçınılmalıdır.
• Selenyum ve D vitamini: Eksiklik varsa hekim önerisiyle takviye edilebilir; rastgele yüksek doz kullanımı önerilmez.
• İnternette yaygın olan "Hashimoto diyetlerinin" çoğunun bilimsel dayanağı sınırlıdır; büyük besin gruplarını diyetten çıkarmadan önce hekiminize danışın.

Gebelik ve Hashimoto

Hashimoto hastalığı olan kadınlarda gebelikte tiroid hormonu ihtiyacı artar. Tedavi edilmeyen hipotiroidi düşük, erken doğum ve bebekte gelişim sorunları riskini artırır. Levotiroksin kullanan kadınlar gebe olduklarını öğrendiklerinde hemen hekimlerine başvurmalıdır; çoğu zaman doz artırılır. Tiroid antikorları pozitif olan, ancak tiroid işlevleri normal olan kadınlarda da gebelikte ve doğum sonrasında tiroid işlevleri yakından izlenmelidir. Doğum sonrası dönemde tiroidit gelişme riski de artmıştır.

Hashimoto Hakkında Sık Sorulanlar

• Hashimoto tamamen geçer mi? Hashimoto kronik bir hastalıktır ve genellikle kendiliğinden geçmez. Ancak tedavi ile tiroid hormonları normal düzeyde tutulur ve hastalar sağlıklı bir yaşam sürer.
• Antikorlarım yüksek, ilaç kullanmalı mıyım? Tiroid hormonlarınız normalse yalnızca antikor yüksekliği için ilaç gerekmez; düzenli takip yeterlidir.
• Tiroid ilacı kilo verdirir mi? İlaç, hipotiroidiye bağlı kilo artışını ve vücutta su tutulmasını düzeltir; ancak zayıflama ilacı değildir ve bu amaçla doz artırılmamalıdır.
• Hashimoto kansere dönüşür mü? Hashimoto hastalığı tiroid kanseri değildir. Tiroidde nodül saptanırsa nodül ayrıca değerlendirilir.
• Stres Hashimoto'yu kötüleştirir mi? Stresin bağışıklık sistemini etkileyebileceği düşünülmektedir; ancak hastalığın seyrini belirleyen asıl etken genetik yatkınlık ve otoimmün süreçtir.

Olası Komplikasyonlar

• Tedavi edilmeyen hipotiroidiye bağlı kalp-damar hastalıkları ve kolesterol yüksekliği
• Guatr
• Depresyon ve bilişsel sorunlar
• Kısırlık ve gebelik komplikasyonları
• Nadiren tiroid lenfoması (tiroidde hızla büyüyen kitle ile kendini gösterir)
• Çok nadiren, ağır ve tedavi edilmeyen hipotiroidide miksödem koması

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Açıklanamayan yorgunluk, kilo alma, üşüme, kabızlık, cilt kuruluğu, saç dökülmesi veya boyunda şişlik fark ederseniz bir hekime başvurun. Ailenizde tiroid hastalığı varsa veya başka bir otoimmün hastalığınız bulunuyorsa tiroid testleri konusunda hekiminize danışın. Gebelik planlıyorsanız tiroid durumunuzu önceden değerlendirin.

Acil durum: Boyunda hızla büyüyen kitle, yutma veya nefes almada güçlük, aşırı uyku hali, bilinç bulanıklığı, vücut ısısında belirgin düşme veya çok yavaş kalp atışı varsa beklemeden acil servise başvurun.

Hashimoto hastalığı endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanları tarafından tedavi edilir; iç hastalıkları ve aile hekimliği uzmanları takipte yer alır. Çocuklarda çocuk endokrinolojisi, gebelikte kadın hastalıkları ve doğum uzmanları da sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.