Hipotiroidi

Hipotiroidi Nedir?

Hipotiroidi, boynun ön kısmında bulunan tiroid bezinin yeterli miktarda tiroid hormonu (T4 ve T3) üretememesidir. Halk arasında "tiroidin az çalışması" olarak bilinir. Tiroid hormonları vücudun metabolizma hızını düzenler; enerji üretimi, vücut ısısı, kalp atışı, sindirim, kas ve sinir sistemi işlevleri, cilt ve saç sağlığı, ruh hali ve doğurganlık gibi pek çok sistem üzerinde etkilidir. Bu hormonlar azaldığında vücuttaki işlevler yavaşlar.

Hipotiroidi çok yaygın bir hormon hastalığıdır. Kadınlarda erkeklere göre 5–8 kat daha sıktır ve yaşla birlikte sıklığı artar; 60 yaş üzerindeki kadınların önemli bir kısmında görülür. Belirtiler genellikle yavaş yavaş geliştiği ve yorgunluk, kilo alma gibi yaygın şikâyetlerle karıştığı için uzun süre fark edilmeyebilir.

Hipotiroidi, basit bir kan testiyle kolayca tanınabilen ve günde bir kez alınan tiroid hormonu tableti ile etkili bir şekilde tedavi edilebilen bir hastalıktır. Düzenli tedavi ile hastalar tamamen normal bir yaşam sürdürür.

Hipotiroidi Türleri

• Birincil (primer) hipotiroidi: Sorun tiroid bezinin kendisindedir. En sık görülen türdür.
• İkincil (santral) hipotiroidi: Tiroid bezini uyaran TSH hormonunu üreten hipofiz bezi veya hipotalamustaki bir sorundan kaynaklanır; nadirdir.
• Subklinik hipotiroidi: TSH düzeyi hafif yüksek, ancak tiroid hormonları (serbest T4) normal sınırlardadır. Genellikle belirti vermez veya belirtiler çok hafiftir. Her zaman tedavi gerektirmez; TSH düzeyine, yaşa, gebelik durumuna ve belirtilere göre karar verilir.
• Konjenital (doğuştan) hipotiroidi: Bebeklerin doğuştan tiroid bezinin olmaması, gelişmemiş olması veya hormon üretememesidir. Tedavi edilmezse zihinsel ve bedensel gelişim geriliğine yol açar. Ülkemizde tüm yenidoğanlara topuk kanı ile tarama yapılır.

Nedenleri

• Hashimoto tiroiditi: Gelişmiş ülkelerde ve ülkemizde hipotiroidinin en sık nedenidir. Bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırarak zamanla bezi hasara uğrattığı otoimmün bir hastalıktır. Kadınlarda ve ailesinde tiroid hastalığı olanlarda sıktır.
• Tiroid ameliyatı: Tiroid bezinin tamamının veya bir kısmının alınması.
• Radyoaktif iyot tedavisi: Hipertiroidi tedavisi sonrası.
• Baş-boyun bölgesine ışın tedavisi
• İyot eksikliği: Dünyada hâlâ önemli bir nedendir. Ülkemizde iyotlu tuz kullanımıyla azalmıştır.
• Fazla iyot alımı: Bazı kişilerde tiroid işlevini baskılayabilir.
• İlaçlar: Lityum, amiodaron, interferon, bazı kanser ilaçları (tirozin kinaz inhibitörleri, immünoterapi ilaçları).
• Tiroidit: Doğum sonrası tiroidit veya subakut tiroiditin geçici hipotiroidi dönemi.
• Hipofiz veya hipotalamus hastalıkları: Tümör, ameliyat, ışın tedavisi.

Risk Faktörleri

• Kadın cinsiyet ve ileri yaş
• Ailede tiroid hastalığı öyküsü
• Tip 1 diyabet, çölyak hastalığı, vitiligo, romatoid artrit gibi otoimmün hastalıklar
• Down sendromu ve Turner sendromu
• Gebelik ve doğum sonrası dönem
• Daha önce tiroid ameliyatı veya radyoaktif iyot tedavisi

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle yavaş gelişir ve hipotiroidinin derecesine göre hafiften belirgine kadar değişir:

• Yorgunluk, halsizlik ve uyku hali
• Kilo alma veya kilo vermekte zorlanma (genellikle birkaç kiloyla sınırlıdır, büyük kısmı vücutta su tutulmasına bağlıdır)
• Üşüme ve soğuğa dayanıksızlık
• Kabızlık
• Kuru, kalın ve soluk cilt
• Saç dökülmesi, saçlarda kuruluk ve kırılganlık; kaşların dış kısmında seyrelme
• Kırılgan tırnaklar
• Yüzde, göz kapaklarında ve el-ayaklarda şişlik
• Ses kalınlaşması ve kısıklığı
• Kas ağrıları, kramplar, eklem ağrıları ve sertlik
• Unutkanlık, konsantrasyon güçlüğü, düşüncelerde yavaşlama
• Depresif ruh hali
• Yavaş kalp atışı
• Kadınlarda adet düzensizliği, aşırı adet kanaması, gebe kalmakta zorluk
• Boyunda şişlik (guatr)
• Kolesterol yüksekliği
• El bileğinde sinir sıkışması (karpal tünel sendromu)

Bebek ve Çocuklarda

Doğuştan hipotiroidisi olan bebeklerde uzamış sarılık, beslenme güçlüğü, kabızlık, aşırı uyku hali, kalın dil, göbek fıtığı ve kas tonusunda azalma görülebilir. Çocuklarda ise büyüme geriliği, boy kısalığı, okul başarısında düşüş ve ergenlikte gecikme olabilir.

Tanı Nasıl Konur?

• TSH (tiroid uyarıcı hormon) testi: Tiroid işlev bozukluklarının taranmasında en duyarlı ve ilk istenen testtir. Birincil hipotiroidide TSH yüksektir.
• Serbest T4 (sT4): Hipotiroidide düşüktür; subklinik hipotiroidide normaldir.
• Tiroid antikorları (Anti-TPO, Anti-Tg): Hashimoto tiroiditini gösterir.
• Tiroid ultrasonu: Bezin büyüklüğü, yapısı ve nodüller değerlendirilir.
• Diğer testler: Kolesterol, kan sayımı, B12 vitamini ve gerekirse diğer hormonlar.

Biotin (B7 vitamini) içeren takviyeler bazı tiroid testlerinin sonuçlarını yanıltıcı şekilde etkileyebilir; testten birkaç gün önce bırakılması önerilir.

Tedavi Nasıl Yapılır?

Hipotiroidi tedavisinde eksik olan tiroid hormonu, levotiroksin adlı sentetik tiroid hormonu tableti ile yerine konur. Bu ilaç vücudun kendi ürettiği T4 hormonuyla aynıdır.

• Doz; kilo, yaş, kalp hastalığı varlığı ve hipotiroidinin derecesine göre hekim tarafından belirlenir. Yaşlılarda ve kalp hastalarında düşük dozla başlanıp yavaş yavaş artırılır.
• Tedaviye başladıktan veya doz değiştirildikten sonra yaklaşık 6–8 hafta sonra TSH ölçülerek doz ayarlanır. Doz oturduktan sonra genellikle 6–12 ayda bir kontrol yeterlidir.
• Belirtilerin düzelmesi birkaç hafta ile birkaç ay sürebilir.
• Hashimoto tiroiditine bağlı hipotiroidide tedavi genellikle ömür boyu sürer.

İlacın Doğru Kullanımı

• İlacı her gün aynı saatte, sabah aç karnına, yalnızca su ile alın ve sonrasında en az 30–60 dakika bir şey yemeyin, çay veya kahve içmeyin.
• Demir, kalsiyum, magnezyum içeren ilaçlar ve takviyeler, mide koruyucu ilaçlar ve bazı kolesterol ilaçları tiroid ilacının emilimini azaltır; bunları tiroid ilacından en az 4 saat sonra alın.
• Soya ürünleri ve yüksek lifli besinler de emilimi etkileyebilir; beslenmenizi sabit tutun.
• Bir dozu unuttuğunuzda, hatırladığınızda alabilirsiniz; ertesi gün çift doz almayın.
• İlaç markanızı hekiminize danışmadan değiştirmeyin.
• Kilo vermek amacıyla tiroid ilacı kullanmayın; çarpıntı, kemik erimesi ve ritim bozukluğuna yol açabilir.

Gebelik ve Hipotiroidi

Gebelikte tiroid hormonu ihtiyacı artar ve annenin tiroid hormonu, özellikle ilk üç ayda bebeğin beyin gelişimi için çok önemlidir. Tedavi edilmeyen hipotiroidi düşük, erken doğum, preeklampsi ve bebekte gelişim sorunları riskini artırır. Hipotiroidi tedavisi alan kadınlar gebe olduklarını öğrenir öğrenmez hekimlerine başvurmalıdır; çoğu zaman doz artırılması gerekir. Gebelik planlayan kadınlarda tiroid testlerinin önceden yapılması önerilir. Gebelikte TSH düzeyi her 4–6 haftada bir kontrol edilir.

Olası Komplikasyonlar

• Kalp hastalığı: Kolesterol yüksekliği, kalp yetmezliği ve damar sertliği riskinde artış.
• Guatr
• Depresyon ve bilişsel sorunlar
• Kısırlık ve gebelik sorunları
• Periferik nöropati
• Miksödem koması: Uzun süre tedavi edilmeyen ağır hipotiroidide, özellikle yaşlılarda; aşırı uyku hali, vücut ısısında düşme, yavaş solunum ve bilinç kaybı ile seyreden, hayatı tehdit eden nadir bir acil durumdur. Enfeksiyon, soğuğa maruz kalma veya bazı ilaçlarla tetiklenebilir.

Beslenme Önerileri

• Dengeli ve çeşitli beslenin; iyotlu tuz kullanın ancak tuzu aşırıya kaçmayın.
• İyot veya selenyum takviyelerini hekiminize danışmadan kullanmayın; fazla iyot da tiroide zarar verebilir.
• Glutensiz diyet yalnızca çölyak hastalığı olanlarda gereklidir.
• Düzenli egzersiz yorgunluk, kilo kontrolü ve ruh hali için faydalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Açıklanamayan yorgunluk, kilo alma, üşüme, kabızlık, cilt kuruluğu, saç dökülmesi, unutkanlık veya boyunda şişlik fark ederseniz bir hekime başvurun. Hipotiroidi tedavisi alıyorsanız düzenli kontrollerinizi aksatmayın; gebelik planlıyorsanız veya gebe kaldıysanız hekiminize hemen haber verin.

Acil durum: Aşırı uyku hali, bilinç bulanıklığı, vücut ısısında belirgin düşme, çok yavaş kalp atışı veya nefes almada güçlük varsa beklemeden 112'yi arayın. Tiroid ilacı kullanırken göğüs ağrısı, çarpıntı veya ritim bozukluğu gelişirse de hemen başvurun.

Hipotiroidi endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanları tarafından tedavi edilir; iç hastalıkları ve aile hekimliği uzmanları da takipte yer alır. Çocuklarda çocuk endokrinolojisi, gebelikte kadın hastalıkları ve doğum uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.