Tiroidit
Tiroidit, tiroid bezinin iltihaplanmasıdır ve metabolizma üzerinde olumsuz etkilere yol açabilir. Belirtileri arasında boyun ağrısı, yorgunluk, kilo değişimleri, çarpıntı ve depresyon bulunur. Nedenler arasında viral enfeksiyonlar, otoimmün hastalıklar ve ilaçlar yer alır. Tanı kan testleri, ultrason ve gerekirse iyot tutulum testi ile konur. Tedavi iltihap kontrolü, semptomların hafifletilmesi ve gerekirse hormon takviyesini içerir. Erken teşhis ve doktor takibi önemlidir.
Tiroidit Nedir?
Tiroidit, boynun ön kısmında, gırtlağın altında bulunan kelebek şeklindeki tiroid bezinin iltihaplanmasıdır. Tiroid bezi, vücudun metabolizmasını, yani enerji kullanımını, kalp hızını, vücut ısısını, kilo dengesini ve pek çok organın çalışmasını düzenleyen tiroid hormonlarını (T3 ve T4) üretir.
Tiroidit tek bir hastalık değil, farklı nedenlerle ortaya çıkan ve farklı seyirler gösteren bir grup hastalığın genel adıdır. İltihap nedeniyle tiroid hücreleri hasar gördüğünde, bezde depolanmış hormonlar kana fazla miktarda dökülebilir ve geçici bir tiroid hormonu fazlalığı (tirotoksikoz) ortaya çıkabilir. Daha sonra bez yeterince hormon üretemediğinde ise tiroid hormonu eksikliği (hipotiroidi) gelişebilir. Bazı tiroidit türlerinde bu evreler sırayla görülür ve bez zamanla normale döner; bazılarında ise kalıcı hipotiroidi gelişir.
Tiroidit kadınlarda erkeklere göre çok daha sık görülür. En sık görülen türü olan Hashimoto tiroiditi, dünyada ve ülkemizde hipotiroidinin en sık nedenidir. Tiroiditlerin çoğu uygun tanı ve takiple kolayca kontrol altına alınabilir.
Tiroidit Türleri
Hashimoto Tiroiditi (Kronik Lenfositik Tiroidit)
En sık görülen türdür. Bağışıklık sisteminin kendi tiroid bezine karşı antikorlar üreterek bezi yavaş yavaş hasara uğrattığı otoimmün bir hastalıktır. Yıllar içinde ilerler ve sıklıkla kalıcı hipotiroidiye yol açar. Genellikle ağrısızdır; bez büyüyebilir (guatr) veya küçülebilir.
Subakut (Granülomatöz, De Quervain) Tiroidit
Genellikle üst solunum yolu enfeksiyonu gibi viral bir enfeksiyondan birkaç hafta sonra ortaya çıkar. Boyunun ön kısmında belirgin ağrı ve hassasiyet en tipik belirtisidir; ağrı çeneye ve kulaklara yayılabilir. Ateş, halsizlik ve geçici tiroid hormonu fazlalığı belirtileri eşlik eder. Genellikle birkaç ay içinde kendiliğinden düzelir.
Doğum Sonrası (Postpartum) Tiroidit
Doğumdan sonraki ilk yıl içinde, genellikle 1–4 ay arasında başlar. Kadınların yaklaşık %5–10'unda görülür. Önce birkaç hafta süren hormon fazlalığı, ardından birkaç ay süren hormon eksikliği dönemi olabilir. Çoğu kadında bez bir yıl içinde normale döner; ancak bir kısmında kalıcı hipotiroidi gelişir. Belirtiler, doğum sonrası yorgunluk ve depresyonla kolayca karışabilir.
Sessiz (Ağrısız) Tiroidit
Doğum sonrası tiroidite benzer, ağrısız seyreden otoimmün bir tiroidittir; ancak doğumla ilişkili değildir.
İlaca Bağlı Tiroidit
Bazı ilaçlar tiroid iltihabına yol açabilir: Kalp ritim bozukluklarında kullanılan amiodaron, bipolar bozuklukta kullanılan lityum, interferon, bazı kanser ilaçları (tirozin kinaz inhibitörleri) ve immünoterapi ilaçları (bağışıklık kontrol noktası inhibitörleri).
Akut Enfeksiyöz (Süpüratif) Tiroidit
Tiroid bezinin bakteriyel enfeksiyonudur. Çok nadirdir; yüksek ateş, boyunda şiddetli ağrı, kızarıklık ve şişlik ile seyreder. Acil tedavi gerektirir.
Radyasyona Bağlı Tiroidit
Radyoaktif iyot tedavisinden veya boyun bölgesine uygulanan radyoterapiden sonra gelişebilir.
Riedel Tiroiditi
Tiroid dokusunun yerini sert, lifli bir dokunun aldığı çok nadir bir türdür. Boyunda taş gibi sert bir kitle ve çevre dokulara baskıya bağlı yutma veya nefes alma güçlüğü yapabilir.
Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler, tiroiditin türüne ve hangi evrede olduğuna göre değişir:
Hormon Fazlalığı Evresinde (Tirotoksikoz)
- Çarpıntı, hızlı kalp atışı
- Sinirlilik, huzursuzluk, kaygı
- Ellerde titreme
- Aşırı terleme, sıcağa dayanamama
- İştah artmasına rağmen kilo kaybı
- Uykusuzluk
- Sık dışkılama
- Kas güçsüzlüğü ve yorgunluk
Hormon Eksikliği Evresinde (Hipotiroidi)
- Yorgunluk, halsizlik, uyku hali
- Kilo alma
- Üşüme, soğuğa dayanamama
- Kabızlık
- Cilt kuruluğu, saç dökülmesi, tırnak kırılması
- Unutkanlık, dikkat dağınıklığı, depresif ruh hali
- Yüzde ve göz kapaklarında şişlik
- Kas ağrıları ve kramplar
- Adet düzensizlikleri
- Kalp hızında yavaşlama
Boyunla İlgili Belirtiler
- Boyunun ön kısmında ağrı ve hassasiyet (subakut ve enfeksiyöz tiroiditte)
- Tiroid bezinde büyüme (guatr)
- Boyunda dolgunluk hissi, yutkunurken rahatsızlık
Tanı Nasıl Konur?
- Fizik muayene: Tiroid bezinin büyüklüğü, kıvamı, hassasiyeti ve nodül varlığı değerlendirilir.
- Tiroid fonksiyon testleri: TSH, serbest T4 ve serbest T3 düzeyleri, tiroiditin hangi evrede olduğunu gösterir.
- Tiroid antikorları: Anti-TPO ve anti-tiroglobulin antikorları; Hashimoto ve doğum sonrası tiroiditte yüksektir.
- TSH reseptör antikoru (TRAb): Tiroid fazlalığının Graves hastalığından mı yoksa tiroiditten mi kaynaklandığını ayırt etmek için.
- Sedimantasyon ve CRP: Subakut tiroiditte belirgin şekilde yükselir.
- Tiroid ultrasonografisi: Bezin yapısı, büyüklüğü ve nodüller hakkında bilgi verir.
- Tiroid sintigrafisi: Tiroiditte bezin radyoaktif maddeyi tutması azalır; bu, tiroiditi Graves hastalığından ayırmada yardımcı olur.
- İnce iğne aspirasyon biyopsisi: Şüpheli nodül varlığında veya enfeksiyöz tiroidit şüphesinde.
Tedavi Seçenekleri
Tedavi, tiroiditin türüne, evresine ve belirtilerin şiddetine göre belirlenir. Hafif ve geçici formlarda yalnızca takip yeterli olabilir.
- Beta blokerler: Hormon fazlalığı evresinde çarpıntı, titreme ve sinirlilik gibi belirtileri hafifletir. Tiroiditteki hormon fazlalığında genellikle antitiroid ilaçlar (hormon yapımını baskılayan ilaçlar) gerekmez; çünkü sorun aşırı üretim değil, hasarlı bezden hormon sızmasıdır.
- Ağrı kesiciler ve iltihap gidericiler: Subakut tiroiditte boyun ağrısı için ilk tercih edilen tedavidir.
- Kortizon: Şiddetli ağrısı olan ve diğer ilaçlarla düzelmeyen subakut tiroidit hastalarında.
- Tiroid hormonu (levotiroksin): Hipotiroidi evresinde veya kalıcı hipotiroidi gelişen hastalarda kullanılır. Hashimoto tiroiditinde genellikle ömür boyu kullanılır. Sabah aç karnına, kahvaltıdan 30–60 dakika önce, su ile alınmalıdır.
- Antibiyotik ve cerrahi drenaj: Akut enfeksiyöz tiroiditte.
- İlaç düzenlemesi: İlaca bağlı tiroiditte, ilgili hekimle birlikte ilacın devamı veya değiştirilmesi değerlendirilir.
- Cerrahi: Riedel tiroiditinde veya bası belirtileri yapan büyük guatrlarda.
Gebelik ve Tiroidit
Tiroid hormonları, anne karnındaki bebeğin beyin gelişimi için çok önemlidir. Hashimoto tiroiditi olan kadınlar gebelik planladıklarında ve gebelik öğrenildiğinde hemen hekimlerine başvurmalıdır; gebelikte tiroid hormonu ihtiyacı artar ve ilaç dozunun genellikle artırılması gerekir. Gebelik boyunca tiroid testleri düzenli aralıklarla kontrol edilir. Önceki doğumundan sonra tiroidit geçiren kadınlarda sonraki gebeliklerde de doğum sonrası tiroidit gelişme riski yüksektir; bu kadınların doğum sonrası tiroid testleri takip edilmelidir.
Olası Komplikasyonlar
- Kalıcı hipotiroidi
- Kalp sorunları: Hormon fazlalığı döneminde ritim bozuklukları; uzun süreli tedavi edilmemiş hipotiroidide kolesterol yüksekliği ve kalp hastalığı riski.
- Miksödem koması: Tedavi edilmemiş ağır hipotiroidinin çok nadir ancak hayatı tehdit eden komplikasyonu.
- Gebelikte sorunlar: Tedavi edilmemiş hipotiroidi düşük, erken doğum ve bebekte gelişim sorunları riskini artırır.
- Guatr ve bası belirtileri
Günlük Yaşam ve Takip
- Tiroid ilacınızı her gün aynı saatte, aç karnına alın; demir, kalsiyum ve mide ilaçlarıyla arasında en az 4 saat bırakın.
- Hekiminizin önerdiği aralıklarla tiroid testlerinizi yaptırın.
- Hekim önerisi olmadan iyot takviyesi veya yüksek doz biyotin kullanmayın; biyotin tiroid testlerini yanıltabilir.
- Dengeli beslenin; Hashimoto için kanıtlanmış özel bir diyet yoktur.
- Yeni bir ilaca başlarken tiroid hastalığınızı hekiminize bildirin.
Sık Sorulan Sorular
- Hashimoto tamamen geçer mi? Hashimoto kronik bir hastalıktır; ancak tiroid hormonu tedavisiyle belirtiler tamamen kontrol altına alınır ve normal yaşam sürdürülür.
- Subakut tiroidit tekrarlar mı? Genellikle tekrarlamaz; hastaların çoğunda tiroid fonksiyonları birkaç ay içinde normale döner.
- Tiroidit kilo aldırır mı? Hipotiroidi evresinde kilo artışı olabilir; uygun tedaviyle bu durum düzelir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Boyununuzun ön kısmında ağrı, şişlik veya hassasiyet varsa, açıklanamayan çarpıntı, titreme, kilo kaybı ya da tam tersi yorgunluk, üşüme, kilo alma ve kabızlık gibi belirtiler yaşıyorsanız, doğumdan sonraki aylarda bu belirtiler ortaya çıktıysa veya amiodaron, lityum gibi tiroidi etkileyebilen ilaçlar kullanıyorsanız bir endokrinoloji uzmanına başvurun.
Acil durum: Boyunda hızla büyüyen şişlik ve şiddetli ağrı ile birlikte yüksek ateş, yutma veya nefes almada güçlük; çok hızlı ve düzensiz kalp atışı, göğüs ağrısı, yüksek ateş ve bilinç bulanıklığı; ya da aşırı uyku hali, vücut ısısında düşme ve bilinç kaybı varsa beklemeden acil servise başvurun.
Tiroidit endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları ve iç hastalıkları uzmanları tarafından tedavi edilir; gebelikte kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarıyla birlikte takip edilir. Cerrahi gerektiğinde genel cerrahi veya kulak burun boğaz uzmanları, çocuklarda ise çocuk endokrinolojisi uzmanları sürece katılır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Tiroidit ne kadar sürer?
Süre tiroiditin türüne göre değişir. Subakut tiroidit genellikle birkaç hafta ila birkaç ay içinde kendiliğinden iyileşebilir. Hashimoto tiroiditi ise ömür boyu süren bir otoimmün hastalıktır ve sürekli hormon takviyesi gerektirebilir.
Tiroidit bulaşıcı mıdır?
Hayır, tiroidit bulaşıcı değildir. Ancak bazı türleri viral enfeksiyonlardan sonra gelişebilir, ancak bu virüsler tiroiditi değil enfeksiyonu bulaştırır.
Subakut tiroidit ağrı yapar mı?
Evet, subakut tiroiditin en belirgin özelliği boyun ön kısmında ağrı olmasıdır. Ağrı çene ve kulağa yayılabilir. Bu ağrı genellikle başka tiroidit türlerinde görülmez.
Tiroidit tedavi edilmezse ne olur?
Tedavi edilmezse tiroidit, tiroid bezinde kalıcı hasara yol açabilir ve kalıcı hipotiroidi gelişebilir. Ayrıca hipertiroidi atakları sırasında kalp ritim bozuklukları gibi ciddi sorunlar ortaya çıkabilir.
Tiroidit kanser midir?
Hayır, tiroidit iyi huylu bir iltihabi durumdur. Ancak bazı durumlarda tiroid bezinde nodül varlığında kanser riski değerlendirilmelidir. Bu nedenle düzenli takip önemlidir.
Kendi durumunuzu yazın, Tiroidit ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →